Chi tiêu thiết yếu – Những sai lầm khiến bạn cháy ví và giải pháp hiệu quả

Không mua sắm hoang phí, không chạy theo hàng hiệu, cũng chẳng đi du lịch xa hoa… nhưng tháng nào cũng cháy ví? Tại sao? Câu trả lời nằm ở những khoản chi tiêu thiết yếu tưởng chừng như vô hại nhưng lại đang âm thầm “gặm nhấm” thu nhập của chúng ta mỗi tháng tháng.
Vậy chi tiêu thiết yếu là gì, gồm những gì và làm sao để quản lý tài chính cá nhân tốt? Cùng DNSE tìm hiểu ngay!

1. Chi tiêu thiết yếu là gì?

Khái niệm chi tiêu thiết yếu

Chi tiêu thiết yếu trong tài chính cá nhân là các khoản chi phí bắt buộc để duy trì mức sống cơ bản hàng ngày, hàng tháng. Đây là những chi phí hầu như không thể “cắt bỏ” hoàn toàn trừ những khoản không cần thiết. Tuy nhiên, có thể điều chỉnh để phù hợp với năng lực tài chính. Các khoản thiết yếu có thể là:

• Ăn uống: bữa ăn hàng ngày, nhu yếu phẩm.
• Nhà ở: tiền thuê, tiền điện, nước, internet.
• Đi lại: xăng xe, vé xe buýt, bảo dưỡng.
• Học hành: Học phí cho con, các khóa học phát triển bản thân.
• Sức khỏe: thuốc men cơ bản, bảo hiểm y tế.
• …

Ví dụ: Anh Minh – 30 tuổi, sống tại Hà Nội, lương 20 triệu/tháng. Mỗi tháng anh chi 4 triệu cho tiền thuê nhà, 3 triệu cho ăn uống, 3 triệu cho đi lại và hóa đơn sinh hoạt. Tổng cộng 10 triệu, chiếm 33% thu nhập là chi tiêu thiết yếu. Anh Minh thừa nhận, nếu tháng nào không tách bạch chi tiêu và tiết kiệm thì anh thường bị âm quỹ và phải bù sang khoản tiết kiệm.

Phân biệt chi tiêu thiết yếu và chi tiêu cố định

Nhiều người thường nhầm lẫn “chi tiêu thiết yếu” với “chi tiêu cố định” là giống nhau, đều là những khoản chi bắt buộc hàng tháng. Nhưng thực tế, hai khái niệm này có điểm tương đồng nhưng không hoàn toàn giống nhau:

2. Những khoản chi phổ biến trong chi tiêu thiết yếu

• Ăn uống: bữa cơm hàng ngày, nhu yếu phẩm,…

Ví dụ: Ngân – Sinh viên năm 3 Đại học, mỗi tháng tự nấu ăn bằng thực phẩm sạch bố mẹ gửi từ quê ra Hà Nội nên chi tiêu cho khoản này chỉ khoảng 2 triệu. Nhưng bạn cùng phòng hay ăn ngoài, chi phí lên đến 3 – 4 triệu.

• Nhà ở và sinh hoạt: tiền thuê nhà, điện, nước, Internet,…

Ví dụ: Gia đình anh Nam thuê căn hộ chung cư 8 triệu/tháng. Mỗi tháng thêm khoảng 2 triệu cho điện, nước, phí dịch vụ. Có những tháng hè cao điểm thì 2,5 triệu còn mùa đông thì 1,5 – 1,8 triệu tùy tháng.

• Đi lại: xăng xe, vé xe bus, bảo dưỡng xe,…

Ví dụ: Tuấn đi làm bằng xe máy tốn 500k/tháng cho tiền xăng, tháng nào phải đi khảo sát thị trường thì hơn 800k. Trong khi chị Hằng đi bus tháng chỉ 300k.

Ngoài ra còn có những khoản khác cũng được xem là chi tiêu thiết yếu nhưng không phải cố định hàng tháng. Chẳng hạn như

• Sức khỏe và bảo hiểm: khám bệnh cơ bản, thuốc men, BHYT,..
• Giáo dục (với gia đình): học phí, sách vở cho con cái,…
• …

3. Đặc điểm của chi tiêu thiết yếu

• Không thể cắt bỏ hoàn toàn: Bởi nếu không ăn uống, không nhà ở thì cuộc sống sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp,… nên chi tiêu thiết yếu gần như không thể cắt bỏ mà có thể linh hoạt điều chỉnh theo từng tháng.
• Có thể dự đoán trước: Phần lớn các khoản này khá ổn định, dễ dàng lập kế hoạch từ đầu tháng để chi tiêu phù hợp, khác với các khoản chi tiêu biến đổi như shopping, du lịch,…
• Chiếm tỷ trọng đáng kể trong thu nhập: Các khoản chi tiêu thiết yếu thường chiến từ 30% thu nhập cả tháng trở lên bởi trong cuộc sống hiện đại, nhu cầu thiết yếu của chúng ta càng ngày càng gia tăng.
• Tác động trực tiếp đến khả năng tiết kiệm: Việc quản lý tốt chi tiêu thiết yếu đồng nghĩa với việc có thêm dư địa để tích lũy và đầu tư cho tương lai, hướng đến tự do tài chính.
• Có thể điều chỉnh qua các tháng: Nếu chi tiêu cố định gần như là bắt buộc trong mỗi tháng, ví dụ như bạn trả góp chiếc điện thoại thì không thể tháng trả tháng không. Nhưng chi tiêu thiết yếu thì có thể linh hoạt, chẳng hạn dùng điện, nước tiết kiệm hơn; chăm chỉ nấu ăn hơn ăn ngoài,…

4. Những sai lầm khi chi tiêu thiết yếu

5. Chiến lược quản lý chi tiêu thiết yếu

Chị Trang – 32 tuổi chia sẻ: “Năm đầu mới lấy chồng, sinh con, gia đình chị Linh mỗi tháng chi tiêu hơn 30 triệu. Điều này gây nên không ít áp lực cho cả vợ và chồng mặc dù cũng chỉ là xoay quanh những khoản thiết yếu hàng ngày như ăn uống, bỉm sữa cho con,… Sau một năm, hai vợ chồng chị quyết định lập kế hoạch chi tiêu và siết chặt tài chính để có tiền dự phòng cho con đi học”. Vậy là mỗi tháng cắt giảm được hơn 5 triệu, chẳng hạn như:

• Buổi tối đi làm về thay vì nghĩ ra ngoài ăn cho khỏe, hai vợ chồng chị sẽ chia nhau nấu ăn, vừa tiết kiệm vừa an toàn
• Sử dụng tiết kiệm điện, nước bằng cách dùng các thiết bị tiết kiệm điện, không sử dụng nước tràn lan vô tội vạ
• Hạn chế mua đồ ăn vặt cho con mà chỉ tập trung vào các thực đơn đủ dưỡng chất,…

Nhìn ví dụ của chị Linh chúng ta có thể thấy, dù không thể cắt bỏ hoàn toàn nhưng vẫn có thể tối ưu chi tiêu thiết yếu bằng những cách sau:

• Áp dụng quy tắc 6 chiếc lọ (Có thể thay đổi linh hoạt theo khả năng tài chính từng cá nhân/gia đình):

+ Lọ 1: Chi tiêu thiết yếu (55%)

+ Lọ 2: Tiết kiệm cho tương lai (10%)

+ Lọ 3: Phát triển bản thân – Giáo dục (10%)

+ Lọ 4: Quỹ tự do tài chính (10%)

+ Lọ 5: Hưởng thụ – Giải trí cá nhân (10%)

+ Lọ 6: Quỹ từ thiện (5%)

• Lập ngân sách cố định cho từng khoản để dễ dàng theo dõi và quản lý, chẳng hạn như ăn uống 3 triệu, nhà ở 5 triệu, đi lại 1 triệu,… Càng chi tiết càng dễ quản lý, tránh thất thoát vì chi tiêu quá đà.
• Tách tài khoản: Ngay khi nhận lương, chuyển phần “thiết yếu” sang một tài khoản riêng, tiết kiệm một khoản và đầu tư một khoản,… Tránh chi tiêu hết cuối tháng mới xem số dư bao nhiêu để tiết kiệm vì tâm lý còn tiền trong tài khoản là còn tiêu.
• So sánh và tối ưu: Theo dõi chi tiêu là để biết được bản thân đang làm gì với thu nhập hàng tháng. Từ đó có những điều chỉnh tối ưu nhất có thể thay vì chỉ  viết ra và để đó, không nhìn lại. 
• Ứng dụng công nghệ: Money Lover, Misa, Notion,… sẽ là những tiện ích giúp ghi chúng ta chép và phân tích chi tiêu tự động như tháng này đã ăn uống hết bao nhiêu, xăng xe hết bao nhiêu,… Vừa tiện nghi, vừa dễ theo dõi.

6. Storytelling – Khi quản lý chi tiêu thiết yếu thay đổi cả thói quen

“Từ khi biết đến quản lý tài chính cá nhân, con người tôi cũng sống nguyên tắc hơn!”

Chị Lan – giáo viên tiểu học, lương 9 triệu/tháng. Trước đây, mỗi tháng chi “tiêu hết sạch” mà chẳng hiểu đi đâu, vì suy nghĩ đơn giản cuộc sống có quá nhiều nhu cầu, 9 triệu thì làm được gì hơn. 

Đến một lần mẹ đưa bố đi khám bệnh tiểu đường, hỏi mượn chị 10 triệu nhưng không có, khiến chị bứt rứt trong lòng mấy đêm liền. Vì vậy, chị Lan quyết tâm suy nghĩ lại các khoản thu chi, điều chỉnh cách chi tiêu hàng tháng và thử ghi lại chép lại. Đây cũng là lúc chị nhận ra: tiền ăn uống và hóa đơn sinh hoạt chiếm 7 triệu – gần 60% lương.
Chị bắt đầu lập ngân sách cố định: 

• 2 góp tiền ăn cùng bố mẹ để tự nấu ăn ở nhà
• Ở cùng bố mẹ nên mỗi tháng trích 3 triệu gửi mẹ
• 500k xăng xe
• 1 triệu cafe cùng bạn bè, hiếu hỉ, ma chay (Tháng nào không có, sẽ trích vào khoản tiết kiệm)

Mỗi tháng dư 2 triệu để tiết kiệm, sau 6 tháng, chị tiết kiệm được hơn 12 triệu từ lương. Ngoài ra cũng tập tành bán hàng online vào buổi tối để có thêm đồng ra đồng vào, tính tổng cũng hơn 20 triệu tiền tiết kiệm.

“Không phải mình không kiếm đủ, mà là chưa biết cách quản lý chi tiêu thiết yếu” – chị Lan chia sẻ.

7. Kết luận

Có thể thấy, chi tiêu thiết yếu là nền móng của kế hoạch tài chính cá nhân. Chúng ta không thể loại bỏ chúng, nhưng hoàn toàn có thể quản lý thông minh để vừa đảm bảo cuộc sống, vừa dành dụm cho mục tiêu tài chính cá nhân lớn hơn.
Hãy bắt đầu từ việc phân biệt rõ đâu là thiết yếu, đâu là mong muốn và bạn sẽ thấy ví tiền “dễ thở” hơn rất nhiều. Đừng quên theo dõi Series Tài chính cá nhân của DNSE để cập nhật nhiều kiến thức hay ho cho hành trang tự do tài chính của bản thân nhé!