Sức bật của thương mại điện tử và hệ sinh thái tài chính

Theo Indian Express, ngày 11/11 được chọn vì chứa bốn con số “1”, tượng trưng cho những “cây đơn độc” – biểu tượng của người độc thân. Trong thập niên 2000, Alibaba Group đã nhìn thấy cơ hội thương mại khổng lồ trong ngày lễ này. Năm 2009, họ chính thức biến nó thành “lễ hội mua sắm online”, mở màn cho một cuộc cách mạng thương mại điện tử toàn cầu.

Kể từ đó, Singles’ Day trở thành sự kiện không thể thiếu trong lịch mua sắm tại Trung Quốc. Năm 2023, tổng giá trị hàng hóa giao dịch trong giai đoạn 31/10–11/11 đạt 1,1386 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 156 tỷ USD), theo báo cáo năm 2024 của Đại học Hitotsubashi. Năm 2024, con số tiếp tục tăng nhẹ lên 1,44 nghìn tỷ nhân dân tệ (khoảng 203 tỷ USD) dù tốc độ tăng trưởng chỉ khoảng 2% – thấp nhất trong 5 năm gần đây.

Theo China Daily, giới nghiên cứu kinh tế Trung Quốc xem ngày này như “đòn bẩy tiêu dùng nội địa” giữa bối cảnh tăng trưởng suy yếu. Viện Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô Trung Quốc (thuộc Ủy ban Cải cách & Phát triển Quốc gia) nhận định, tiêu dùng đã trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, và Singles’ Day đóng vai trò như “chất xúc tác niềm tin” – khuyến khích người dân chi tiêu nhiều hơn trong thời kỳ khó khăn.

Cùng với sức mua tăng vọt, Singles’ Day cũng thúc đẩy mạnh mẽ hệ sinh thái tài chính – công nghệ.

Theo Global China Daily, các sàn thương mại điện tử như Tmall, JD.com, Pinduoduo đã đầu tư mạnh cho công nghệ thanh toán, phân tích dữ liệu, chuỗi logistics và trí tuệ nhân tạo để tối ưu hóa vận hành. Các công ty tài chính tiêu dùng cũng nhân dịp này tung ra các gói “trả góp siêu tốc”, ví điện tử và dịch vụ tín dụng nhỏ.

Reuters nhận định, doanh thu khổng lồ của ngày 11/11 “không chỉ đến từ sức mua, mà còn phản ánh độ sâu tài chính của nền kinh tế số Trung Quốc”. Mỗi giao dịch trong hàng tỷ đơn hàng đều kéo theo hoạt động tín dụng, bảo hiểm, thanh toán và vận chuyển – tạo nên một vòng quay tài chính quy mô chưa từng có.

Tuy nhiên, theo AP News (11/2024), dấu hiệu “mỏi mệt tiêu dùng” đã xuất hiện. Người dân Trung Quốc thận trọng hơn do tăng trưởng chậm và thị trường bất động sản ảm đạm. Do đó, tốc độ tăng doanh thu của Alibaba hay JD.com chỉ đạt một chữ số, thay vì mức 20–30% như giai đoạn 2018–2020.

Không dừng lại trong biên giới, “Ngày Độc Thân” nhanh chóng lan sang châu Á, châu Âu và Mỹ Latinh. Theo báo cáo Bain & Company (2025), năm nay Alibaba, TikTok Shop và Shein tổ chức chiến dịch kéo dài tới 4 tuần tại hơn 20 quốc gia. Tuy nhiên, “giá trị giao dịch trung bình mỗi ngày giảm gần 50% so với 3 năm trước” – cho thấy tăng trưởng mở rộng về bề mặt nhưng giảm về hiệu quả.

Sự kiện này đang bước sang giai đoạn “trưởng thành”: không còn tăng trưởng nóng mà trở thành dịp củng cố niềm tin tiêu dùng. Vogue Business đánh giá, Singles’ Day hiện giống như “chỉ báo tâm lý thị trường” – khi doanh số xa xỉ giảm thì cũng là lúc phản ánh rõ sức khỏe kinh tế thực của người tiêu dùng Trung Quốc.

Việt Nam: cuộc đua của thương mại điện tử nội địa

Tại Việt Nam, “Ngày Độc Thân” cũng nhanh chóng trở thành sự kiện mua sắm trực tuyến lớn nhất năm. Các nền tảng như Shopee, Lazada, Tiki, TikTok Shop đều chạy chiến dịch 11/11 với quy mô kỷ lục.

Lượng truy cập và đơn hàng trong ngày này tăng từ 3 đến 5 lần so với bình thường. Trong năm 2024, số lượng người mua hàng qua điện thoại trong dịp này tăng lên 82,7%, so với 68% năm 2017.

Theo ông Nguyễn Ngọc Dũng – Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam (VECOM), các dịp siêu mua sắm như 11/11 hay 12/12 không chỉ tạo cú hích doanh thu mà còn phản ánh sức bật của thị trường trực tuyến. “Thực tế đợt dịch COVID-19 cho thấy, thương mại điện tử trở thành cứu cánh của doanh nghiệp. Các dịp 11/11, 12/12, Giáng sinh sắp tới sẽ còn có những dấu hiệu tăng trưởng tích cực từ thị trường", ông Dũng nhận định.

Ở góc độ kinh tế vĩ mô, sự kiện này mang lại hiệu ứng kích cầu rõ rệt. Khi sức mua online tăng đột biến, các ngành logistics, thanh toán điện tử, tài chính tiêu dùng đều được hưởng lợi. Các ngân hàng và ví điện tử như MoMo, ZaloPay, VNPay đồng loạt tung ra gói hoàn tiền, trả góp không lãi suất… khiến tổng lượng giao dịch tài chính trong dịp 11/11 tăng trung bình 20–25% mỗi năm.

Các chuyên gia tài chính đánh giá, Singles’ Day là cơ hội để Việt Nam đẩy nhanh chuyển đổi số trong tiêu dùng và mở rộng thương mại xuyên biên giới. Doanh nghiệp Việt có thể tận dụng các sàn như TikTok Shop, Shopee Global để bán ra quốc tế trong cùng thời điểm các chiến dịch toàn cầu đang “nóng”.

Theo bà Nguyễn Thị Huyền Thương - Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Nagakawa - thương mại điện tử ngày nay đã san bằng khoảng cách và tạo cơ hội bình đẳng cho mọi quy mô doanh nghiệp. Với những sản phẩm mang đậm bản sắc Việt – từ nông sản, thủ công mỹ nghệ đến hàng gia dụng – các doanh nghiệp nhỏ hoàn toàn có thể tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu thông qua các sàn thương mại điện tử quốc tế.

Tuy vậy, mặt trái của cuộc đua khuyến mãi là biên lợi nhuận suy giảm. Một số doanh nghiệp nhỏ cho biết, chi phí quảng cáo, mã giảm giá và vận chuyển trong dịp này có thể chiếm tới 30–40% doanh thu. “Nếu không chạy 11/11 thì bị coi là ‘vắng mặt trên bản đồ’. Nhưng nếu chạy thì phải chấp nhận lỗ ngắn hạn. Cái lời là thương hiệu, dữ liệu khách hàng", đại diện một doanh nghiệp trên địa bàn Hà Nội chia sẻ.

Giới chuyên gia nhận định, Singles’ Day không chỉ là một sự kiện mua sắm, mà là “bài thực hành của nền kinh tế số”. Mỗi cú click mua hàng kéo theo chuỗi dịch vụ tài chính, kho vận, thanh toán, quảng cáo và dữ liệu – những mắt xích quan trọng của nền kinh tế tương lai.

Khi số lượng đơn hàng vượt hàng triệu chỉ trong vài giờ, nếu hệ thống thanh toán, kho vận, và giao hàng vẫn vận hành trơn tru,... Việt Nam có thể coi đây là một phép thử năng lực của hạ tầng số.

Những ngày hội mua sắm như thế này cũng có thể biến thành thước đo cho sức khỏe nền kinh tế quốc gia, nơi sức mạnh của tiêu dùng, công nghệ và tài chính hội tụ, không chỉ ở Trung Quốc mà trên toàn cầu – trong đó có Việt Nam.

Nhưng hơn hết, Singles’ Day cũng nhắc rằng: tăng trưởng bền vững không chỉ đến từ giảm giá và khuyến mãi, mà từ khả năng tạo ra giá trị thật – cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.