Ngôi vương “lung lay”

Cuộc đua thị phần môi giới cổ phiếu đang ngày càng gay cấn. Theo số liệu công bố từ sàn HoSE, trong quý IV/2025, thị phần môi giới cổ phiếu của Công ty Chứng khoán VPS (HoSE: VCK) mặc dù vẫn đứng đầu nhưng đã giảm xuống chỉ còn 14,28%.

Đây là mức thị phần thấp nhất kể từ quý II/2021, cho thấy “ngôi vương” thị phần môi giới cổ phiếu trên sàn HoSE của VPS đang lung lay. Nên nhớ, VPS bắt đầu lên ngôi vương thị phần từ quý I/2021, cũng nghĩa là mức thị phần quý vừa qua của VPS là thấp thứ hai kể từ khi công ty chứng khoán này lên ngôi vương. Nếu xu hướng này tiếp tục, hiện tượng soán ngôi là hoàn toàn có thể xảy ra.

Trên thực tế, sau khi đạt đỉnh 20,29% vào quý I/2024, thị phần môi giới cổ phiếu trên sàn HoSE của VPS bắt đầu xu hướng đi xuống rất rõ rệt với 3 quý giảm liên tiếp trong năm 2024, xuống chỉ còn 16,45% vào quý IV/2024. Đà giảm được hãm lại trong năm 2025, tuy nhiên kết thúc quý cuối năm tiếp tục giảm xuống mức 14,28%.

Ở chiều ngược lại, sau khi bị VPS “soán ngôi” vào quý I/2021, thị phần môi giới cổ phiếu trên sàn HoSE của Công ty Chứng khoán SSI tiếp tục duy trì xu hướng giảm cho tới quý III/2024 thì bắt đầu xu hướng tăng rất rõ nét. Thị phần của SSI theo đó liên tục tăng từ 8,84% vào quý III/2024 lên 9,19% vào quý IV/2024, tiếp tục tăng lên 9,93%, 10,85%, 11,82% và 12,5% vào các quý tiếp theo.

Con số 12,5% là mức thị phần cao nhất của SSI kể từ quý I/2021 – quý đầu tiên SSI bị VPS soán ngôi.

Tất nhiên, mỗi thời mỗi khác. Nếu như thời kỳ trước, ngôi vương chủ yếu phụ thuộc vào sự giằng co thị phần giữa SSI và VPS thì hiện nay lại xuất hiện thêm một gương mặt khác sẵn sàng lấy thị phần từ cả SSI và VPS, đó là Công ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS).

Trong những năm gần đây, TCBS trở thành một hiện tượng đáng chú ý của thị trường chứng khoán Việt Nam khi từng bước tích luỹ thị phần môi giới cổ phiếu bằng chiến lược phát triển đặc biệt: không môi giới. Công ty chứng khoán này tập trung vào phát triển công nghệ, song hành cùng với chiến thuật miễn phí giao dịch (zero-fee) và cộng hưởng sức mạnh từ hệ sinh thái ngân hàng Techcombank, đã phá vỡ tư duy kinh doanh truyền thống trong ngành và đạt được thành công đáng ngạc nhiên.

Mặc dù từng lọt vào nhóm 10 công ty chứng khoán có thị phần môi giới cổ phiếu lớn nhất trên sàn HoSE vào quý II/2020 nhưng thực ra phải đến quý I/2021, TCBS mới ổn định ở trong nhóm này. Đến quý IV/2023, TCBS bắt đầu lọt vào Top 3 cùng với VPS và SSI, với thị phần 7,55% và cố gắng giữ thị phần quanh ngưỡng này. Quý vừa qua đánh dấu bước tiến đột phá của TCBS khi đạt thị phần môi giới cổ phiếu lên tới 9%.

Tựu trung trên sàn HoSE, trong quý IV/2025, VPS đã mất 2,77 điểm phần trăm thị phần môi giới cổ phiếu so với quý liền trước; ở chiều ngược lại, thị phần của SSI tăng thêm 0,68 điểm phần trăm, còn thị phần của TCBS tăng 1,25 điểm phần trăm.

Sau thị phần là “miếng bánh” cho vay margin

Các công ty chứng khoán hiện nay “chạy đua” thị phần môi giới cổ phiếu không hẳn là để lấy phí môi giới, mà cốt lõi là mở rộng tệp khách hàng, từ đó thúc đẩy hoạt động cho vay margin.

Đơn cử như chính tại VPS, mặc dù doanh thu môi giới lên tới 1.523 tỷ đồng chỉ riêng trong quý III/2025 (chiếm 56% doanh thu hoạt động) nhưng sau khi trừ đi chi phí môi giới, lợi nhuận thuần môi giới chỉ còn 353 tỷ đồng (chiếm 24% lợi nhuận gộp của hoạt động kinh doanh).

Trong khi đó, doanh thu cho vay margin dù ở mức khoảng 700 tỷ đồng, tức là chưa bằng một nửa doanh thu môi giới, nhưng lại không tốn chi phí kinh doanh nên lợi nhuận thuần từ mảng cho vay margin lại gấp đôi mảng môi giới.

Nhiều công ty chứng khoán khác thậm chí còn “hy sinh” mảng môi giới, chấp nhận lãi không đáng kể, để đẩy mạnh thị phần, từ đó thu hút khách hàng để cho vay margin. 

Tất nhiên, việc thị phần của VPS sụt giảm không hẳn là một chỉ báo quá tiêu cực đối với kết quả kinh doanh của công ty chứng khoán này, bởi rất có thể sự sụt giảm này tới từ việc không tận dụng hiệu quả cơ hội khi thanh khoản giao dịch “nở ra”. Nhưng xét về mặt vị thế dài hạn, lợi thế dẫn dắt của VPS trên thị trường môi giới đang chịu áp lực đáng kể trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.