Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP (Nghị định 57/2026) về việc cơ cấu lại vốn Nhà nước tại doanh nghiệp, một văn bản pháp lý quan trọng có hiệu lực thi hành từ ngày 13/02/2026. Nghị định này ra đời nhằm cụ thể hóa quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị tại Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, đóng vai trò chủ đạo và dẫn dắt trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước với tầm nhìn đến năm 2045.

Trọng tâm của chính sách mới là gắn việc cổ phần hóa các doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ với mục tiêu nâng cao hiệu quả kinh doanh, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh trên thị trường.

Theo quy định mới, các đối tượng thực hiện cổ phần hóa là những doanh nghiệp cấp I, bao gồm công ty mẹ của các tập đoàn kinh tế, tổng công ty Nhà nước, công ty mẹ trong nhóm công ty mẹ - công ty con và các công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên độc lập do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn.

Đáng chú ý, tại Phụ lục III của Nghị định 57/2026, Chính phủ đã chỉ rõ danh mục 20 doanh nghiệp trọng yếu mà Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ cấu lại vốn, trong đó có những "ông lớn" như Tập đoàn Công nghiệp Năng lượng quốc gia Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông Quân đội (Viettel), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), cùng các tập đoàn trong lĩnh vực hóa chất, cao su, than khoáng sản và bưu chính viễn thông. Ngoài ra, danh sách này còn bao gồm Tổng Công ty Hàng không Việt Nam, Tổng Công ty Hàng hải Việt Nam, các đơn vị quản lý đường sắt, đường cao tốc, cảng hàng không, các tổng công ty nông lâm nghiệp, lương thực, cùng với Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC), Tập đoàn Bảo Việt và Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank).

Theo Nghị định 57/2026, để có thể tiến hành cổ phần hóa, doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện chặt chẽ, trước hết là không thuộc diện Nhà nước cần tiếp tục nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Về mặt tài chính, sau khi thực hiện các bước xử lý và xác định giá trị, doanh nghiệp chỉ đủ điều kiện khi giá trị thực tế lớn hơn hoặc bằng các khoản phải trả. Trong trường hợp giá trị thực tế thấp hơn nợ phải trả, cơ quan đại diện chủ sở hữu sẽ chỉ đạo doanh nghiệp phối hợp với Công ty Mua bán nợ Việt Nam và các chủ nợ để xây dựng phương án tái cơ cấu; nếu phương án này không khả thi, doanh nghiệp sẽ phải chuyển sang các hình thức chuyển đổi khác theo quy định pháp luật.

Về thị trường giao dịch, Nghị định 57 mở rộng cửa cho ba nhóm đối tượng tham gia mua cổ phần bao gồm nhà đầu tư trong nước với số lượng không hạn chế, nhà đầu tư nước ngoài phải tuân thủ các quy định về ngoại hối, và các nhà đầu tư chiến lược đáp ứng đủ các tiêu chuẩn chuyên biệt.

Tuy nhiên, nhằm đảm bảo tính minh bạch và công bằng, Nghị định cũng nghiêm cấm một số đối tượng tham gia mua cổ phần lần đầu, như thành viên Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc cổ phần hóa (trừ đại diện doanh nghiệp), các tổ chức tư vấn, kiểm toán, xác định giá trị doanh nghiệp, cùng các đơn vị trung gian và cá nhân liên quan trực tiếp đến quá trình đấu giá.

Quy định này cũng loại trừ các công ty con, công ty liên kết trong cùng hệ thống tập đoàn, tổng công ty và những người có liên quan theo quy định của Luật Doanh nghiệp để tránh tình trạng sở hữu chéo hoặc trục lợi chính sách.