Loạt thương vụ vào “danh sách chờ”

Sau một giai đoạn trầm lắng, hoạt động thoái vốn Nhà nước trong năm 2025 đã cho thấy những tín hiệu khởi sắc rõ nét khi hàng loạt thương vụ lớn được “chốt deal” thành công.

Chẳng hạn, Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam, PVN) đã thoái vốn thành công hơn 24,9 triệu cổ phiếu PET đang nắm giữ tại Tổng Công ty Cổ phần Dịch vụ Tổng hợp Dầu khí (HoSE: PET), thu về hơn 900 tỷ đồng.

Tương tự, thương vụ thoái vốn của UBND TP. Hà Nội tại Công ty Cổ phần Giày Thượng Đình (UPCoM: GTD) cũng tạo bất ngờ lớn khi mang về gần 1.380 tỷ đồng, cao gấp nhiều lần so với mức giá khởi điểm chỉ 131 tỷ đồng.

Ở nhóm doanh nghiệp thực phẩm – tiêu dùng, Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam – Công ty TNHH MTV (Vinataba) đã thoái vốn thành công tại Công ty TNHH Hải Hà – Kotobuki và Công ty Cổ phần Lương thực Thực phẩm Colusa – Miliket (UPCoM: CMN), lần lượt thu về 177 tỷ đồng và 206 tỷ đồng.

Đáng chú ý hơn, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước (SCIC) cũng ghi dấu ấn khi thoái vốn thành công khỏi Tổng công ty Cổ phần Điện tử và Tin học Việt Nam (Viettronics, UPCoM: VEC), thu về hơn 2.500 tỷ đồng – cao gấp 2,65 lần mức giá khởi điểm.

Chỉ điểm qua một số thương vụ tiêu biểu, có thể thấy bức tranh thoái vốn Nhà nước trong năm 2025 đã sáng màu hơn đáng kể, đặc biệt khi mức giá thu về trong nhiều trường hợp vượt xa kỳ vọng và tính toán ban đầu của các đơn vị đại diện chủ sở hữu vốn.

Từ nền tảng đó, theo chia sẻ của lãnh đạo nhiều doanh nghiệp lớn có vốn Nhà nước, năm 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục ghi nhận thêm nhiều thương vụ thoái vốn quy mô, thu hút sự quan tâm của giới đầu tư.

Cụ thể, lãnh đạo PVN cho biết các bước cuối cùng trong công tác tư vấn định giá phục vụ thoái vốn tại Công ty Cổ phần PVI đã hoàn tất, phương án triển khai dự kiến được chốt sớm nhất vào cuối năm 2025 hoặc tháng 1/2026, với đề xuất đấu giá công khai trọn lô.

Trong khi đó, tại Công ty Cổ phần Lọc hoá dầu Bình Sơn (HoSE: BSR), lãnh đạo doanh nghiệp đã hé lộ kế hoạch thoái vốn Nhà nước khoảng 2,13%. Hiện BSR đang tìm kiếm cơ hội và nhà đầu tư chiến lược không chỉ có tiềm lực tài chính, mà còn có khả năng hỗ trợ về nguồn cung dầu thô hoặc mạng lưới phân phối toàn cầu, phục vụ cho dự án nâng cấp và mở rộng nhà máy trong thời gian tới.

Bên cạnh các thương vụ mới, nhiều kế hoạch thoái vốn chưa thành công trong năm 2025 cũng được kỳ vọng sẽ quay trở lại trong năm 2026. Có thể kể đến như VNPT thoái vốn tại Ngân hàng Hàng hải Việt Nam (MSB), SCIC thoái vốn tại Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Y tế Domesco (HoSE: DMC), VietinBank thoái vốn tại Công ty Cổ phần Cảng Sài Gòn (UPCoM: SGP), cùng loạt phiên đấu giá của Tổng công ty Trực thăng Việt Nam và Tổng công ty Hóa chất Việt Nam.

Ngoài ra, theo Công ty Chứng khoán MB (MBS), giai đoạn 2026-2027 còn có thể ghi nhận nhiều thương vụ thoái vốn Nhà nước đáng chú ý tại các doanh nghiệp niêm yết như CTCP Nhựa Thiếu Niên Tiền Phong (HNX: NTP), Tổng công ty Thủy sản Việt Nam (Seaprodex, UPCoM: SEA), CTCP Nhiệt điện Hải Phòng, CTCP Nhiệt điện Quảng Ninh, Tổng công ty Viglacera (HNX: VGC) hay Tập đoàn Đầu tư và Phát triển Công nghiệp Becamex (HoSE: BCM).

Tâm điểm mới cho năm 2026

Hiện nay, các doanh nghiệp có vốn Nhà nước đang đóng góp khoảng 29% GDP, giữ vị thế đầu ngành về tổng tài sản, doanh thu và thị phần, thậm chí nắm giữ lợi thế độc quyền trong nhiều lĩnh vực then chốt như hàng không, dầu khí. Tuy nhiên, hiệu quả hoạt động của khu vực này vẫn được đánh giá là chưa tương xứng với quy mô và tiềm năng, khi năng lực quản lý và sử dụng vốn chưa được khai thác tối đa.

Theo MBS, nếu các nút thắt về cơ chế được tháo gỡ, nguồn lực được khơi thông, doanh nghiệp Nhà nước có dư địa để tăng tốc trong giai đoạn tới.

Đáng chú ý, Nghị quyết riêng về kinh tế Nhà nước dự kiến sẽ được ban hành trong năm 2026, với kỳ vọng tạo ra cơ chế linh hoạt hơn cho các doanh nghiệp có vốn Nhà nước trong việc tái cấu trúc, mở rộng hợp tác đầu tư, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và năng lực quản trị.

Không chỉ vậy, Nghị quyết này cũng được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc cho việc sắp xếp lại các khoản đầu tư, thúc đẩy tiến trình thoái vốn, niêm yết và cổ phần hóa còn tồn đọng trong thời gian qua.

Ở góc độ chính sách, Bộ Tài chính mới đây đã đề xuất một loạt phương thức nhằm gỡ vướng cho hoạt động thoái vốn của SCIC, bao gồm việc cho phép giảm giá khởi điểm tối đa 10% mỗi lần (nếu đấu giá hoặc thỏa thuận bán vốn không thành công), với số lần không quá ba; đồng thời cho phép bán theo lô, kết hợp cả doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và chưa hiệu quả.

“Trong năm 2026, chúng tôi kỳ vọng vào các doanh nghiệp niêm yết có vốn Nhà nước là doanh nghiệp đầu ngành, sở hữu nền tảng tài chính vững vàng, lượng tiền mặt dồi dào, hiệu quả hoạt động tốt (ROE trên 10%) và đang được định giá ở mức hấp dẫn”, các chuyên gia của MBS nhận định.

Khơi thông nguồn hàng chất lượng cho thị trường chứng khoán

Trong bối cảnh khối doanh nghiệp tư nhân đang khuấy động thị trường chứng khoán bằng các hoạt động IPO, niêm yết và chuyển sàn, giới chuyên gia vẫn đặt nhiều kỳ vọng vào nguồn hàng đến từ các doanh nghiệp Nhà nước, coi đây là lời giải cho bài toán khan hiếm hàng hóa chất lượng trên thị trường.

Song song với hoạt động thoái vốn, tiến trình cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước cũng nhận được sự quan tâm lớn từ giới đầu tư, đặc biệt với những doanh nghiệp quy mô lớn như VNPT, Mobifone, Agribank, Tập đoàn Hóa chất Việt Nam, Tập đoàn Than – Khoáng sản Việt Nam hay Tổng công ty Lương thực miền Bắc.

Đây đều là các doanh nghiệp hoạt động bài bản, có nền tảng vững chắc trong những ngành trụ cột như hạ tầng viễn thông, năng lượng và sản xuất – kinh doanh quy mô lớn. Việc cổ phần hóa, sau đó niêm yết trên thị trường chứng khoán, không chỉ giúp bổ sung nguồn hàng mà còn tạo lực hút mạnh mẽ đối với dòng vốn ngoại, nhờ tính minh bạch và vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp này.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy trong khoảng 5 năm trở lại đây, thị trường vẫn chưa chứng kiến một đợt cổ phần hóa quy mô lớn nào. Những “tên tuổi” từng tạo dấu ấn mạnh mẽ như FPT hay Vinamilk đã là câu chuyện của quá khứ.

Có nhiều nguyên nhân khiến hoạt động cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước bị chững lại trong thời gian dài. Thứ nhất là vấn đề đất đai và tài sản cố định – thường được ví như “cục máu đông” – được xem là rào cản lớn nhất, chiếm khoảng 70% số doanh nghiệp gặp khó khi cổ phần hóa.

Thứ hai là tâm lý e ngại trách nhiệm của đội ngũ quản lý, khi các cán bộ liên quan lo ngại rủi ro pháp lý và trách nhiệm cá nhân. Thứ ba, các xung đột lợi ích cục bộ bên trong doanh nghiệp Nhà nước cũng khiến tiến trình cổ phần hóa trở nên phức tạp và kéo dài hơn.