Theo dữ liệu từ Hội Nghiên cứu Thị trường Liên ngân hàng Việt Nam (Vira), ngày 10/2, lãi suất bình quân liên ngân hàng bằng tiền đồng đã giảm 0,3 - 0,5 điểm phần trăm ở hầu hết các kỳ hạn từ một tháng trở xuống so với phiên đầu tuần, trong khi kỳ hạn 1 tuần đi ngang.

Cụ thể, lãi suất vay mượn qua đêm - kỳ hạn chủ chốt chiếm tỷ trọng giao dịch lớn nhất - hiện ở mức 8,5%. Các kỳ hạn 1 tuần, 2 tuần và 1 tháng dao động từ 9% đến 9,2%. So với mức đỉnh 17,5% ghi nhận ngày 4/2, mặt bằng lãi suất đã hạ nhiệt đáng kể. Tuy nhiên, mức hiện tại vẫn cao hơn so với giai đoạn trước đó một tháng.

Trước đó, việc lãi suất liên ngân hàng có thời điểm tăng vọt lên hai con số đã gây bất ngờ cho thị trường. Đây là một hiện tượng hiếm gặp, thường chỉ xuất hiện trong các giai đoạn căng thẳng như năm 2011.

Theo giới phân tích, nguyên nhân chủ yếu đến từ áp lực thanh khoản lớn trong hệ thống ngân hàng, khiến lãi suất trên thị trường liên ngân hàng bị đẩy lên cao. Để ổn định thị trường, Ngân hàng Nhà nước đã duy trì dư nợ trên kênh cầm cố (OMO) ở mức kỷ lục, khoảng 480.000 tỷ đồng nhằm hỗ trợ thanh khoản.

Bên cạnh đó, những thay đổi trong chính sách thuế cũng góp phần làm gia tăng áp lực. Một lượng tiền đáng kể bị rút ra khỏi hệ thống ngân hàng khi các hộ kinh doanh có xu hướng nắm giữ tiền mặt nhiều hơn, khiến nguồn cung tiền suy giảm và tạo thêm sức ép lên lãi suất.

Yếu tố mùa vụ cận Tết cũng là một nguyên nhân quan trọng. Giai đoạn cuối năm âm lịch (tháng Chạp) thường chứng kiến nhu cầu tiền mặt của người dân và doanh nghiệp tăng cao để phục vụ chi tiêu, thanh toán và dự trữ cho kỳ nghỉ lễ, qua đó làm gia tăng căng thẳng thanh khoản ngắn hạn.

Trong báo cáo chiến lược thị trường công bố cùng ngày, nhóm phân tích của Công ty Chứng khoán SSI nhận định, đợt biến động lãi suất qua đêm trong nửa tháng qua “mang tính tạm thời hơn là phản ánh rủi ro hệ thống”.

Theo SSI, Ngân hàng Nhà nước đã phản ứng kịp thời và chủ động thông qua việc bơm thanh khoản trên thị trường mở (OMO), đồng thời hỗ trợ bổ sung qua nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ (FX swap). Nhờ đó, mặt bằng lãi suất qua đêm đã nhanh chóng hạ nhiệt sau khi tăng cao bất thường và nhiều khả năng sẽ dần ổn định trong thời gian tới.

“Đây là hiện tượng mang tính chu kỳ và ngắn hạn, chưa phản ánh sự thay đổi căn bản của nền tảng vĩ mô. Biến động lãi suất liên ngân hàng ở thời điểm hiện tại nên được xem là yếu tố kỹ thuật thay vì tín hiệu cho thấy điều kiện kinh tế đang xấu đi”, chuyên gia SSI nhấn mạnh.

Trong khi đó, các chuyên gia của HSC cho rằng vẫn còn những thách thức mang tính cấu trúc và dài hạn. Thách thức đầu tiên là khoảng cách giữa tăng trưởng tín dụng và tăng trưởng tiền gửi ngày càng nới rộng, cho thấy áp lực thanh khoản không chỉ mang tính thời điểm.

Ngoài ra, dư địa tài sản cầm cố cho kênh OMO cũng dần thu hẹp khi nhiều ngân hàng đã sử dụng phần lớn giấy tờ có giá, đặc biệt là trái phiếu Chính phủ, để thế chấp từ trước.

Vì vậy, theo HSC, về dài hạn, hệ thống ngân hàng cần giải quyết bài toán thanh khoản thông qua việc đa dạng hóa kênh huy động vốn. Điều này bao gồm thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, tăng vốn chủ sở hữu trên thị trường chứng khoán và mở rộng các nguồn cung vốn trung - dài hạn nhằm bù đắp khoảng trống tín dụng và giảm áp lực lên hệ thống ngân hàng.