Tín dụng tăng “lượng” hay tăng “chất”?

Theo báo cáo mới nhất của Ngân hàng Nhà nước, tính đến ngày 24/12/2025, dư nợ tín dụng nền kinh tế đạt trên 18,40 triệu tỷ đồng, tăng 17,87% so với cuối năm 2024. Ước tính tăng trưởng tín dụng của cả năm 2025 đạt 19%, vượt xa kế hoạch đề ra đầu năm. Tín dụng tăng cao, thu nhập lãi thuần tích cực cũng trở thành động lực cho tăng trưởng lợi nhuận của nhiều ngân hàng trong năm vừa qua.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia của Công ty Cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS), chất lượng của tăng trưởng tín dụng vẫn là một dấu hỏi lớn.

“Để hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn khó khăn, ngành ngân hàng đã triển khai chủ trương cơ cấu lại nợ và giữ nguyên nhóm nợ theo Thông tư 02/2023, sau đó tiếp tục gia hạn bằng Thông tư 06/2023. Cách làm này giống như mua thêm thời gian, giúp doanh nghiệp có cơ hội hồi phục và ngân hàng tránh phải đẩy nợ ra ngoại bảng ngay lập tức.

Nhưng đổi lại, sự lệch pha kỳ hạn trên bảng cân đối của toàn hệ thống ngày càng rõ. Ở phía tài sản, nhiều khoản vay bị kéo dài thời hạn, trong khi phía nguồn vốn lại có xu hướng ngắn lại. Sự chênh lệch ấy tích tụ dần, âm thầm bào mòn biên lợi nhuận NIM của hệ thống”, các chuyên gia của SHS nhận định.

Bên cạnh đó, một hệ quả khác của việc cơ cấu nợ kéo dài và chênh lệch kỳ hạn là rủi ro thanh khoản gia tăng. Khi nhiều khoản cho vay có kỳ hạn dài hơn, ngân hàng buộc phải tăng huy động vốn trung và dài hạn để đảm bảo các tỷ lệ an toàn.

Tại họp báo vừa qua, lãnh đạo NHNN cũng thừa nhận việc tăng trưởng tín dụng cao tiềm ẩn nhiều rủi ro cho hệ thống. Theo ông Phạm Chí Quang, Vụ trưởng Vụ Chính sách tiền tệ, Việt Nam hiện có tỷ lệ tín dụng/GDP khoảng 146%, thuộc hàng cao nhất thế giới đối với các nước có thu nhập trung bình thấp. Việc tiếp tục đẩy mạnh tín dụng quá mức sẽ tạo áp lực trực tiếp lên kiểm soát lạm phát và làm giảm dư địa điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt trước các cú sốc bên ngoài.

Cùng với đó, một trong những đặc thù của ngành ngân hàng Việt Nam là lấy khoảng 80% vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn (chiếm đến 50% dư nợ), tạo ra rủi ro thanh khoản rất lớn nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Khi tốc độ tăng trưởng tín dụng (17,87%) vượt xa tốc độ huy động vốn (14,11%), hệ thống ngân hàng sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt nguồn vốn sẵn có. Điều này buộc các ngân hàng phải cạnh tranh gay gắt để hút vốn, làm gia tăng lãi suất liên ngân hàng và tạo sức ép lên mặt bằng lãi suất chung.

“Tín dụng tăng nóng tạo ra một bài toán ‘đánh đổi’ khó khăn: nhu cầu vốn cao đẩy chi phí huy động lên, khiến nỗ lực giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ doanh nghiệp trở nên cực kỳ phức tạp và khó duy trì”, đại diện NHNN cho hay.

Tại Hội nghị tổng kết năm 2025 và nhiệm kỳ 2021-2025, đồng thời triển khai nhiệm vụ ngành ngân hàng năm 2026, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã giao nhiệm vụ cho Ngân hàng Nhà nước (NHNN) điều hành room tín dụng một cách phù hợp, căn cứ xếp hạng của từng ngân hàng, thưởng phạt nghiêm minh.

Đồng thời, Thủ tướng cũng lưu ý, ngân hàng cần kiểm soát chặt chẽ tín dụng đối với các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro, bảo đảm chất lượng tín dụng; tăng cường cảnh báo sớm, có giải pháp phù hợp, kịp thời để bảo đảm an toàn từng tổ chức tín dụng và toàn bộ hệ thống ngân hàng, chủ động xử lý hiệu quả những vấn đề phát sinh.

Nắn dòng vốn tín dụng vào các động lực tăng trưởng

Trong giai đoạn tới, với chủ trương chuyển đổi từ mô hình tăng trưởng cũ sang mô hình dựa trên đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chính sách tài khóa có trọng tâm, hiệu quả, ngành ngân hàng định hướng ưu tiên dòng vốn tín dụng cho các lĩnh vực là động lực tăng trưởng, như công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Trên thực tế, trong năm vừa qua, ngành ngân hàng cũng đã đẩy mạnh cho vay các lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo. Số liệu của NHNN cho thấy, tín dụng cho ứng dụng công nghệ cao tăng trưởng tới 30,36% và công nghiệp hỗ trợ tăng 27,46%, vượt xa mức tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế.

Năm 2025, gói tín dụng quy mô lớn lên tới 500.000 tỷ đồng đã được các ngân hàng thương mại cam kết để đầu tư vào hạ tầng giao thông và công nghệ chiến lược cho giai đoạn 2025 - 2030. Theo đó, các dự án thuộc lĩnh vực này sẽ được hưởng lãi suất ưu đãi, thấp hơn từ 1% đến 1,5% so với mức cho vay bình quân.

Các chuyên gia của Chứng khoán SHS nhận định, việc định hướng tín dụng vào công nghệ cao và đổi mới sáng tạo sẽ giúp nâng năng suất của nền kinh tế, tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Tuy nhiên, để dòng vốn này thực sự vận hành, không thể chỉ dựa vào tín dụng ngân hàng truyền thống. Thay vào đó, cần phát triển mạnh hơn các kênh vốn cổ phần, vốn mạo hiểm, quỹ đồng đầu tư và cơ chế bảo lãnh rủi ro, qua đó chia sẻ rủi ro với ngân hàng và cho phép vốn dám đi vào những dự án công nghệ mới, vốn nhiều rủi ro nhưng cũng giàu tiềm năng.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy tại Đức, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa đóng góp tới 35% chi tiêu nghiên cứu và phát triển của toàn nền kinh tế, với nhiều doanh nghiệp trở thành những “hidden champions” - nhà vô địch thầm lặng dẫn dắt đổi mới.

Bên cạnh đó, các chuyên gia cũng khuyến nghị cần có lộ trình cụ thể giảm dần tỷ trọng tín dụng bất động sản trong tổng dư nợ của ngành ngân hàng. Việc nền kinh tế phụ thuộc quá lớn vào tín dụng ngân hàng trong khi dòng vốn tín dụng lại chảy mạnh vào bất động sản tiềm ẩn rủi ro mất cân đối về cấu trúc tài chính trong dài hạn.

“Một kịch bản tích cực là, cùng với khuyến khích dòng vốn chảy sang lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, đặc biệt là khoa học công nghệ, NHNN nên công bố lộ trình trong 3 đến 5 năm để đưa tỷ trọng tín dụng bất động sản về mức an toàn hơn, chẳng hạn mỗi năm giảm 1 đến 2%”, Chứng khoán SHS khuyến nghị.