Rủi ro khi sử dụng QR cá nhân thay cho QR thanh toán

Thời gian qua, cùng với sự bùng nổ của thanh toán không tiền mặt, thanh toán qua QR Code đã len lỏi đến từng góc của đời sống. Tuy nhiên, thực tế hiện nay, không ít hộ kinh doanh và cơ sở dịch vụ vẫn sử dụng mã QR cá nhân để nhận thanh toán, thay vì áp dụng mã QR thanh toán đã được chuẩn hóa và quản lý. Đây là một hạn chế lớn trong quản lý và minh bạch giao dịch.

Chia sẻ tại hội thảo “Thanh toán QR Code: Minh bạch và trải nghiệm không giới hạn”, bà Phan Thị Thanh Nhàn, Giám đốc Trung tâm Thẻ và Vận hành BIDV, nhận định việc các hộ kinh doanh và cơ sở kinh doanh sử dụng mã QR cá nhân để nhận thanh toán thay vì sử dụng QR thanh toán dẫn đến tình trạng thiếu minh bạch và khó phân định giao dịch.

“Bản thân việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận các khoản chuyển tiền khiến chúng ta không thể biết được đó là giao dịch thanh toán hàng hóa – dịch vụ hay chỉ là việc vay mượn giữa hai cá nhân".

"Thực tế, ai cũng quen tình huống đi ăn uống hay mua sắm với hóa đơn 10 - 20 triệu đồng. Ngoài quẹt thẻ, nhiều người chọn cách rút điện thoại ra chuyển khoản trực tiếp vào tài khoản cá nhân của lễ tân hoặc chủ cửa hàng. Như vậy, toàn bộ số tiền đều chảy vào một tài khoản cá nhân và rõ ràng hệ thống không thể phân biệt được đó là giao dịch mua bán hay giao dịch dân sự giữa hai người”, bà Nhàn phân tích.

Thực tế, nhiều cơ sở kinh doanh đã cố tình sử dụng QR cá nhân để nhận thanh toán thay vì QR thanh toán để trốn tránh trách nhiệm nộp thuế. Điển hình là nhà hàng Tùng Dining Ning sử dụng tài khoản cá nhân của hai người để nhận tiền mà không xuất hóa đơn, không kê khai nộp thuế theo quy định. Hay như một số spa thậm chí còn hướng dẫn khách ghi nội dung chuyển khoản dưới dạng “mượn tiền” hay “trả nợ” nhằm né tránh bị cơ quan chức năng phát hiện.

Bên cạnh đó, đại diện BIDV cho biết thêm, vì bản chất đó là giao dịch dân sự nên khi chúng ta mua hàng hóa và chuyển khoản vào tài khoản cá nhân của bên bán, hệ thống chỉ ghi nhận đó là giao dịch giữa hai cá nhân.

“Nếu sau này hàng hóa phát sinh vấn đề và cần khiếu nại hay kiện tụng, thì thực tế cơ quan chức năng khó có thể xem đây là giao dịch thanh toán thương mại mà chỉ coi là quan hệ dân sự giữa hai cá nhân với nhau”, bà cho hay.

Đồng quan điểm, Phó thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Tiến Dũng cho hay việc sử dụng mã QR cá nhân để nhận thanh toán tiện lợi và không mất phí, mặt khác không cần ký hợp đồng với nhà cung ứng dịch vụ nhưng lại tồn tại nhiều rủi ro như không thể thống kê chính xác giao dịch; người tiêu dùng không được bảo vệ khi phát sinh khiếu nại; không kết nối được với hệ thống thanh toán song phương bằng QR với các nước khác.

Làm thế nào để thúc đẩy QR thanh toán?

Tuy nhiên, để các hộ kinh doanh chuyển từ QR cá nhân sang QR thanh toán không phải là câu chuyện dễ dàng. Theo ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán NHNN, để thúc đẩy hộ kinh doanh sử dụng QR thanh toán, trước hết bên bán hàng phải có hệ thống công nghệ để người mua có thể vào đó đặt hàng. Tiếp theo, cần có hệ thống giao hàng để chuyển sản phẩm đến tay người mua. Sau khi giao hàng, người bán phải xuất hóa đơn đầy đủ.

Điều quan trọng hơn cả là số tiền thanh toán phải được hạch toán tự động vào phần mềm kế toán và phản ánh lên bảng cân đối của doanh nghiệp. Nói cách khác, toàn bộ dòng tiền cần được ghi nhận minh bạch trong hệ thống của bên bán.

“Chỉ khi đồng bộ được những yếu tố đó thì QR thanh toán mới vận hành trơn tru. Và thực tế cho thấy, không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ những hệ thống như vậy, nên triển khai QR payment là cả một quá trình và không hề đơn giản”, ông nhấn mạnh.

Từ góc độ chính sách, Vụ Thanh toán đưa ra bốn nhóm giải pháp để thúc đẩy QR thanh toán đi vào thực tế.

Đầu tiên là cần mở rộng mạng lưới đơn vị chấp nhận thanh toán, đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh và doanh nghiệp sử dụng đúng chuẩn QR thanh toán thay vì QR chuyển tiền. Song song với đó là tăng cường khả năng liên thông giữa các thương hiệu QR Code, nhằm tạo ra trải nghiệm thống nhất và liền mạch cho người dùng.

Ngoài ra, NHNN cũng định hướng mở rộng kết nối QR xuyên biên giới với những thị trường lớn như Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore, Ấn Độ hay Malaysia để đẩy mạnh thanh toán quốc tế. Cuối cùng, công tác truyền thông và đào tạo nhân viên tại các điểm bán cần được chú trọng hơn, giúp hộ kinh doanh và người tiêu dùng nhận diện đúng dịch vụ, từ đó sử dụng QR thanh toán một cách hiệu quả.

Trong khi đó, ở góc độ cơ quan thuế, ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế, Bộ Tài chính, cho hay thời gian tới, khi hộ kinh doanh và doanh nghiệp đăng ký tài khoản thanh toán để thực hiện giao dịch, QR thanh toán sẽ ngày càng quan trọng.

“Tuy nhiên, chúng tôi mong muốn chi phí dịch vụ QR thanh toán đối với hộ kinh doanh là thấp nhất, để họ có động lực áp dụng. Ngành thuế sẵn sàng phối hợp với các nhà cung cấp giải pháp QR thanh toán để giới thiệu, hỗ trợ hộ kinh doanh và doanh nghiệp”, ông cho hay.