Thẻ tín dụng: Công cụ tài chính hay "con dao bào ví"?

Khi thói quen mua sắm dần thay đổi, người tiêu dùng, đặc biệt là người trẻ ở các thành phố lớn không còn quá xa lạ với phương thức thanh toán bằng thẻ tín dụng. Với nhiều ưu đãi khi thanh toán các dịch vụ liên kết, chính sách hoàn tiền hấp dẫn, thẻ tín dụng có thể nói là một trong những cách tiêu dùng thông minh. Tính năng chi tiêu trước trả tiền sau, thẻ tín dụng được xem như vốn vay ngắn hạn, giải quyết những nhu cầu tiêu dùng cấp thiết.

Trong bối cảnh nhiều ngân hàng như Vietcombank, VietinBank và BIDV đều đồng loạt điều chỉnh tăng lãi suất thẻ tín dụng trong giai đoạn nhu cầu tiêu dùng tăng mạnh dịp cuối năm, đặt ra bài toán quản lý chi tiêu và kiểm soát nợ. Việc hiểu đúng để tận dụng đúng, tránh những rủi ro với thẻ tín dụng là hết sức cần thiết.

Thị trường cho thấy một nghịch lý: số lượng người sở hữu thẻ tín dụng tại Việt Nam tăng nhanh, nhưng mức độ hiểu biết về cơ chế vận hành của thẻ lại chưa theo kịp. Điều này dẫn đến việc nhiều người rơi vào trạng thái chi tiêu quá đà, trả nợ không kiểm soát và gánh chịu mức lãi suất cao hơn họ tưởng tượng.

Trong vài năm gần đây, việc sử dụng thẻ tín dụng ở Việt Nam đã tăng nhanh chóng, tạo ra cả cơ hội và rủi ro đáng lưu ý. Theo báo cáo của FiinGroup, đến cuối năm 2024, Việt Nam có gần 138 triệu thẻ tài chính đang lưu hành, trong đó thẻ ghi nợ chiếm khoảng 89% nhưng thẻ tín dụng lại đang là động lực tăng trưởng mạnh nhất với tốc độ tăng trưởng kép khoảng 19,1%/năm giai đoạn 2019–2024.

Trước sự tăng mạnh của chi phí sử dụng thẻ, người dùng nhiều lần phó mặc cho việc chỉ thanh toán “số tiền tối thiểu” trong kỳ sao kê mà không biết rằng điều này sẽ khiến toàn bộ khoản chi tiêu bị tính lãi ở mức cao và vô hình trung tạo ra khoản nợ “lẩn khuất”.

Không chỉ vậy, việc rút tiền mặt bằng thẻ tín dụng – hành động mang tính tiêu dùng nhanh – đang trở thành một trong những sai lầm đắt đỏ nhất: người dùng vừa chịu phí rút tiền mặt cao, vừa bị tính lãi ngay từ thời điểm giao dịch.

Việc sở hữu nhiều thẻ tín dụng từ nhiều ngân hàng cũng đang khiến nhiều người gặp khó khăn trong việc quản lý các mốc ngày chốt sao kê, hạn thanh toán và chi phí ẩn; chỉ cần bỏ sót một lần thanh toán cũng có thể dẫn đến tổng nợ tăng mạnh do cộng dồn lãi suất và phí phạt.

Hơn nữa, khảo sát cho thấy khoảng 67% người Việt cảm thấy “căng thẳng về tình trạng tài chính” và trong top các vấn đề được nêu ra, có đến 62% thừa nhận “ngập trong nợ nần” – một phần liên quan trực tiếp tới việc sử dụng thẻ tín dụng thiếu kiểm soát.

Những dữ liệu trên rõ ràng cho thấy: thẻ tín dụng không đơn thuần là công cụ thanh toán tiện lợi mà còn mang theo nguy cơ tài chính lớn nếu người dùng không hiểu rõ cơ chế, không quản lý tốt chi tiêu và không chủ động trả nợ đúng hạn.

Chuyên gia tư vấn: Hiểu đúng để dùng đúng

Trao đổi với VietnamFinance về thực trạng này, Cố vấn tài chính Nguyễn Phương Thảo tại Công ty tư vấn tài chính cá nhân FIDT với 7 năm kinh nghiệm ngân hàng và bảo hiểm, hiện đang quản lý 100 tỷ tài sản cho khách hàng cá nhân – cho rằng thẻ tín dụng chỉ thực sự hữu ích khi người dùng hiểu rõ cơ chế vận hành của nó.

Điều đầu tiên cần nắm chính là quy tắc tính lãi. Thẻ tín dụng thực chất là một hình thức cho vay tín chấp khi chi tiêu, với lãi suất thường cao hơn lãi suất tín chấp cùng thời điểm từ 13% - 18%/năm. Người dùng sẽ được miễn lãi trong khoảng 45 – 55 ngày nếu tuân thủ lịch trả nợ và trả đúng số tiền đã được ghi nhận sao kê trong kỳ. Bạn sẽ chỉ bị tính lãi trong các trường hợp: Rút tiền mặt từ thẻ tín dụng; Mua sắm có đăng ký trả góp; Không thanh toán toàn bộ dư nợ của kỳ sao kê; Bỏ sót thanh toán các loại phí.

Rất nhiều người dùng nhầm lẫn việc thanh toán số tiền tối thiểu trong kỳ sao kê sẽ giúp bạn được miễn trả lãi thẻ tín dụng. Thực chất cách thức này chỉ giúp bạn tránh phải trả phí phạt trả chậm. Còn lại toàn bộ những gì bạn đã chi tiêu vẫn sẽ bị tính lãi với lãi suất cao. Đó là lý do nhiều người thắc mắc, mỗi tháng tôi vẫn trả một số tiền nhất định, khoảng vài triệu đồng, nhưng dư nợ vẫn không giảm đi bao nhiêu.

Việc sở hữu quá nhiều thẻ tín dụng cũng sẽ khiến bạn rơi vào việc khó kiểm soát các thời điểm quan trọng trong tháng như ngày chốt sao kê, hạn thanh toán thẻ tín dụng, dẫn đến việc trả chậm, bị tính lãi không đáng có.

Một yếu tố quan trọng khác là hiểu đúng ưu đãi của thẻ. Hiện nay, các ngân hàng đều có các chính sách hướng đến các nhóm khách hàng tiêu dùng khác nhau, do đó cho ra đời các dòng thẻ tín dụng có ưu đãi ngành hàng khác nhau.

Ví dụ một số dòng thẻ liên kết ưu đãi nhiều với các siêu thị, trung tâm thương mại, nền tảng mua sắm online; Một số dòng thẻ được giảm giá hoặc hoàn tiền nhiều khi chi tiêu cho Bảo hiểm, Giáo dục, y tế,… hướng tới các gia đình; trong khi đó một số dòng thẻ lại dành riêng ưu đãi cho các dịch vụ du lịch, trải nghiệm,…

Hãy xác định nhu cầu tiêu dùng trọng yếu của bản thân và gia đình để lựa chọn mở thẻ tín dụng phù hợp, vị chuyên gia nhấn mạnh.

Đại diện FIDT cũng lưu ý người dùng phải hiểu kỹ các khoản phí liên quan đến thẻ. Ngoài lãi suất, hãy chú ý tới các loại phí và các điều kiện thu phí của mỗi loại thẻ tín dụng để cân nhắc khi sử dụng.

Phí chuyển đổi trả góp: Áp dụng khi bạn chuyển đổi trả góp giao dịch, phí này chưa bao gồm lãi suất trả góp.

Phí thường niên: Tùy từng loại thẻ, phí thường niên duy trì hoạt động thẻ sẽ giao động từ 200 – 500 ngàn/năm tới vài triệu đồng/năm (đối với thẻ cao cấp). Một số ngân hàng có chính sách hỗ trợ phí thường niên cho người dùng trong thời gian đầu mới mở thẻ, hoặc khi đạt hạn mức chi tiêu.

Phí đóng thẻ: Một số ngân hàng thu phí này khi người dùng muốn ngưng sử dụng thẻ, trừ một số trường hợp như khách hàng đã sử dụng thẻ trên một khoảng thời gian nhất định (12 – 24 tháng)

Phí rút tiền mặt: Là loại phí đắt nhất mà người dùng không chú ý. Bởi không chỉ bị tính phí cao, mà lãi suất cũng rất cao và bị tính lãi ngay từ thời điểm rút tiền.

Cuối cùng, vị chuyên gia cho rằng kiểm soát chi tiêu qua thẻ tín dụng còn cần phải kiểm soát tâm lý tài chính.

Thẻ tín dụng vốn làm chúng ta có cảm giác an tâm khi “vẫn còn tiền”, vô tình làm chúng ta không cảm thấy hết tiền, phải ngừng mua sắm. Khi sở hữu thẻ tín dụng, hãy luôn cho đó là khoản có vay có trả, và chỉ vay trong khả năng trả nợ của mình. Cũng giống như khi đặt ngân sách chi tiêu, hãy đặt cho mình hạn mức thanh toán nhất định cho mỗi khoản chi tiêu bằng thẻ tín dụng.

Chuyên gia tài chính tại FIDT kết luận: “Tận dụng những tính năng của thẻ tín dụng để biến nó thành công cụ tài chính phục vụ bạn, đừng để nó là nguồn gốc nợ nần, trở thành nguyên nhân của những rủi ro tài chính mà bạn hoàn toàn có thể tránh được”.