Qua thời “cá nhân thống trị”

Trong báo cáo chiến lược mới nhất, Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam dẫn số liệu từ nền tảng tài chính FiinPro cho hay giá trị giao dịch của các nhà đầu tư tổ chức trong nước đang tăng mạnh. Nếu trong giai đoạn 2023-2024, nhóm này chỉ chiếm 6% - 10% tổng giá trị giao dịch toàn thị trường thì trong 4 tháng gần đây, con số đã vọt lên mức 40% - 50%. Sự tham gia mạnh mẽ của nhóm nhà đầu tư tổ chức trong nước được đánh giá là lực đẩy then chốt, góp phần đưa thanh khoản bình quân tháng 8 tăng 42%, lên mức 49.556 tỷ đồng/phiên, cao nhất từ trước đến nay.

Không chỉ duy trì sự sôi động, dòng vốn này còn trở thành “mỏ neo” giữ nhịp thị trường. Minh chứng rõ nét nhất là tháng 8/2025, thời điểm khối ngoại rút ròng kỷ lục, VN-Index vẫn tăng gần 12%. Điều này cho thấy dòng tiền tổ chức trong nước vẫn đang hấp thụ tốt áp lực rút vốn, thể hiện sức chống chịu và vai trò dẫn dắt thị trường.

Báo cáo từ Chứng khoán Yuanta Việt Nam cũng ghi nhận thay đổi căn bản về sự tác động của các nhóm nhà đầu tư đối với thị trường chứng khoán. Nếu như trong giai đoạn 2019-2025, các nhà đầu tư cá nhân trong nước là lực lượng tác động mạnh mẽ nhất tới VN-Index, thì trong giai đoạn 2024–2025, tổ chức trong nước mới là nhóm “cầm trịch”.

Chia sẻ với Tạp chí Đầu tư Tài chính – VietnamFinance, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Khối Khách hàng cá nhân tại Yuanta Việt Nam, cho hay giai đoạn 2019 - 2025, hệ số tương quan giữa cá nhân với biến động của VN-Index dao động trong khoảng 0,19 - 0,22. Dù không quá lớn nhưng con số này có rất ý nghĩa về mặt thống kê, xác nhận sự ảnh hưởng của nhóm nhà đầu tư cá nhân trong nước đến thị trường.

Trái lại, thời gian này, dòng vốn từ tổ chức trong nước gần như không có tác động quyết định tới VN-Index, khi hệ số tương quan Pearson gần như bằng 0, còn Spearman và Kendall âm nhẹ. Trong khi đó, khối ngoại, đặc biệt là nhà đầu tư tổ chức, có xu hướng giao dịch ngược chiều với thị trường.

Tuy nhiên, bước sang giai đoạn 2024 - 2025, sự ảnh hưởng của các bên đối với VN-Index đã có sự thay đổi đáng kể. Cụ thể, tác động của các nhà đầu tư tổ chức nước ngoài tới thị trường chứng khoán Việt Nam đã không còn quá ổn định, khi hệ số Pearson ghi nhận ở mức -0,16, còn hệ số Spearman và Kendall không có ý nghĩa. Trong khi đó, với hệ số tương quan gần như bằng 0, các nhà đầu tư cá nhân trong nước đã không còn vai trò dẫn dắt.  

Đáng chú ý, là các nhà đầu tư tổ chức trong nước, với hệ số tương quan Pearson ghi nhận ở mức 0,23, được đánh giá là “rất có ý nghĩa”, phản ánh thực tế rằng dòng tiền tổ chức nội trở thành động lực chính của VN-Index giai đoạn 2024–2025.

Thị trường chứng khoán dần trở nên chuyên nghiệp hơn

“Sự tham gia sâu của các nhà đầu tư tổ chức giúp thị trường trở nên ổn định và chuyên nghiệp hơn, dù nó cũng sẽ khiến thị trường phân hoá một cách ‘khốc liệt’ hơn, khi dòng tiền tập trung vào những mã có nền tảng tốt và triển vọng rõ ràng”, ông Nguyễn Thế Minh bình luận.

Nhà đầu tư tổ chức – bao gồm ngân hàng thương mại, công ty tài chính, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty chứng khoán và các quỹ đầu tư – sở hữu lợi thế về tiềm lực tài chính, được quản lý bởi đội ngũ phân tích giàu kinh nghiệm và chuyên môn. Khác với các nhà đầu tư cá nhân vốn thường mang tâm lý “đám đông”, dễ bị cảm xúc chi phối và hạn chế về khả năng tiếp cận thông tin, nhóm này có xu hướng giải ngân chiến lược, tập trung vào các cổ phiếu vốn hóa lớn, nền tảng tốt.

Thực tế thị trường thời gian qua cho thấy, các nhà đầu tư tổ chức trong nước chủ yếu rót vốn vào nhóm bluechip. Đây là động lực quan trọng giúp chỉ số VN30 tăng trưởng vượt trội và trở thành “trụ đỡ” quan trọng cho VN-Index. Nhờ đó, các nhịp điều chỉnh gần đây mang tính kỹ thuật nhiều hơn, thay vì những biến động cực đoan như giai đoạn tăng nóng do cá nhân chi phối.

Không chỉ vậy, sự hiện diện ngày càng rõ nét của dòng vốn tổ chức – vốn theo đuổi chiến lược dài hạn – cũng góp phần đưa định giá thị trường trở về mức hợp lý hơn, tạo nền tảng ổn định và bền vững. Hiện P/E của VN-Index ở mức 14–15 lần, thấp hơn đáng kể so với mức 20 lần ghi nhận vào giai đoạn 2021–2022, khi nhà đầu tư cá nhân nắm thế “thượng phong”.

Đáng chú ý, sự thay đổi về cấu trúc dòng vốn trên thị trường chứng khoán diễn ra trong bối cảnh thị trường chứng khoán đang chạy đua cho mục tiêu nâng hạng. Chuyển biến này cũng phù hợp với định hướng của các cơ quan quản lý nhà nước.

Cho mục tiêu dài hạn là gia nhập nhóm thị trường mới nổi bậc cao của FTSE Russell và thị trường mới nổi của MSCI, đề án nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam nêu rõ một trong bốn giải pháp căn cơ là phát triển, đa dạng hóa, cơ cấu lại cơ sở nhà đầu tư. Theo đó, bên cạnh việc ăng cường đào tạo, phổ biến kiến thức, khuyến khích nhà đầu tư cá nhân đầu tư thông qua định chế đầu tư chuyên nghiệp (quỹ đầu tư chứng khoán), Chính phủ hướng tới phát triển các nhà đầu tư tổ chức, quỹ đầu tư, đảm bảo thị trường chứng khoán phát triển cân bằng, ổn định.

Cụ thể hơn, đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán, Bộ Tài chính đặt mục tiêu đến năm 2030, nhà đầu tư cá nhân chiếm khoảng 70% khối lượng giao dịch, nhà đầu tự tổ chức và nhà đầu tư nước ngoài chiếm khoảng 30% và tăng trong các năm tiếp theo để đạt tỷ lệ tương ứng 60% và 40%.

Theo đó, chứng khoán Việt Nam sẽ từng bước chuyển dịch từ một thị trường bị chi phối bởi cảm xúc, sang một cấu trúc dựa trên phân tích, quản trị rủi ro và tầm nhìn dài hạn.

Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh nâng hạng, khi dòng vốn quốc tế luân chuyển ngày càng nhanh và mạnh. Theo các chuyên gia, nâng hạng thị trường sẽ không chỉ thu hút dòng vốn chiến lược gắn bó dài hạn mà còn kéo theo dòng vốn tài chính ngắn hạn liên tục vào – ra.

Do đó, một cấu trúc cân bằng với sự dấu ấn rõ nét của các nhà đầu tư tổ chức trong nước sẽ đóng vai trò như “bộ giảm xóc”, giúp thị trường đứng vững trước biến động. Tính kỷ luật, tầm nhìn dài hạn và năng lực quản trị rủi ro của khối nhà đầu tư tổ chức không chỉ giúp thị trường duy trì sự ổn định trước biến động mà còn tạo nền tảng để dẫn dắt sự phát triển bền vững. Nói cách khác, họ chính có thể trở thành người “cầm nhịp” tăng trưởng, giúp thị trường không chỉ hấp dẫn trong ngắn hạn mà còn đủ sức thuyết phục dòng vốn ngoại đồng hành lâu dài.