Trạng thái đặc biệt

Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào một trạng thái khá đặc biệt: các cổ phiếu vốn hoá lớn thường xuyên biến động mạnh theo hướng trái ngược nhau.

Thống kê của VietnamFinance đối với các cổ phiếu trong rổ VN30 cho thấy rõ điều này. Cụ thể, trong hai tháng cuối năm 2025 với tổng cộng 43 phiên giao dịch, không có phiên nào đồng thời xuất hiện ít nhất 2 cổ phiếu tăng trên 5% và 2 cổ phiếu giảm trên 5%. 

Tuy nhiên, kể từ đầu năm 2026 đến hết ngày 10/2, đã có tới 6 phiên ghi nhận tình huống trên trong tổng số 27 phiên giao dịch, tương đương tần suất 22%. Các phiên giao dịch như vậy có thể kể đến như: phiên 8/1 với 2 mã tăng trên 5% và 3 mã giảm trên 5%; phiên 12/1 với 4 mã tăng trên 5% và 3 mã giảm trên 5%; phiên 14/1 với 5 mã tăng trên 5% và 2 mã giảm trên 5%; phiên 15/1 với 4 mã tăng trên 5% và 2 mã giảm trên 5%; phiên 27/1 với 2 mã tăng trên 5% và 2 mã giảm trên 5%; phiên 10/2 với 2 mã tăng trên 5% và 4 mã giảm trên 5%.

Sự gia tăng đột biến về tần suất các phiên phân hóa hai chiều mạnh mẽ ở nhóm VN30 cho thấy bên trong thị trường đang có “sóng ngầm” và đây có thể là “sóng ngầm” chuyển giao kỳ vọng.

Nhìn lại, trong năm 2025, cả thị trường đổ dồn sự chú ý vào nhóm cổ phiếu Vingroup, đặc biệt là bộ đôi VIC - VHM. Chỉ trong năm vừa qua, thị giá VIC đã tăng gấp gần 8,5 lần trong khi VHM tăng gấp hơn 3 lần. Tuy nhiên, bước sang tháng 1/2026, kỳ vọng đối với nhóm cổ phiếu này bắt đầu hạ nhiệt khi VIC giảm 17% còn VHM giảm 14,5%.

Ngược lại, một số nhóm cổ phiếu nổi lên để trở thành “ứng viên” thay thế sự dẫn dắt của nhóm Vingroup, tiêu biểu trong đó là cổ phiếu dầu khí và cổ phiếu ngân hàng quốc doanh. Chỉ tính riêng trong tháng 1/2026, các cổ phiếu dầu khí tiêu biểu như GAS, BSR, PLX đã tăng lần lượt 62%, 39% và 67%; trong khi đó, VCB, BID và CTG tăng lần lượt 23%, 39% và 8%. 

Bước sang tháng 2, các cổ phiếu dầu khí và ngân hàng quốc doanh hạ nhiệt rõ rệt, trong khi nhóm Vingroup lại có tín hiệu “quật khởi” trở lại. Rõ nhất là trong phiên 10/2, GAS, PLX và BID đều giảm kịch sàn còn VIC tăng kịch trần (đánh dấu phiên tăng thứ 4 liên tiếp) và VHM tăng sát trần. 

Điều này cho thấy thị trường chứng khoán đang ở trong một thời kỳ mà kỳ vọng cũ bị “rút ra” trong khi kỳ vọng mới chưa đủ lực để dẫn dắt thị trường. Dòng tiền lớn vẫn trong trạng thái lưỡng lự, dẫn đến sự phân hoá rất mạnh giữa các cổ phiếu vốn hoá lớn. Một số nhà đầu tư còn ví von rằng các cổ phiếu blue-chip giờ biến động mạnh không khác gì các cổ phiếu penny.

Thích ứng trong bối cảnh mới

Trong bối cảnh như vậy, việc theo dõi chỉ số chung như VN-Index trở nên ít ý nghĩa hơn so với việc quan sát cấu trúc nội bộ thị trường, bởi khi các cổ phiếu vốn hoá lớn biến động ngược chiều nhau thì tác động lên chỉ số chung bị triệt tiêu, do đó có cảm giác VN-Index đang yên ổn trong khi bên trong đang “bão tố”.

Rủi ro lúc này không nằm ở việc VN-Index tăng/giảm bao nhiêu điểm mà nằm ở 3 điểm chính: (1) Biên độ dao động của từng mã cổ phiếu vốn hoá lớn tăng lên đáng kể (2) Cổ phiếu có khả năng đảo chiều nhanh (3) Chiến lược “mua theo chỉ số” trở nên kém hiệu quả. Do đó, nhà đầu tư cần thay đổi quan điểm quản trị rủi ro. 

Trước hết, khi biên độ từng cổ phiếu lớn hơn trước, điều cần tránh là để một cổ phiếu chiếm tỷ trọng quá lớn trong tài khoản - điều thường xảy ra khi nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu vốn hoá lớn. Nếu một mã chứng khoán biến động 4–5% trong phiên mà chiếm phần lớn danh mục, tài khoản sẽ “rung lắc” rất mạnh, dễ dẫn đến tâm lý hoang mang, quyết định sai lầm. Giảm tỷ trọng từng mã sẽ giúp kiểm soát rủi ro này.

Thứ hai, trong bối cảnh cổ phiếu vốn hoá lớn có thể tăng nhanh và đảo chiều cũng rất nhanh, nhà đầu tư không nên mua dồn dập trong các phiên hưng phấn. Thay vào đó, nên chia tiền ra mua từng phần. Nếu cổ phiếu đi đúng kỳ vọng, có thể mua tiếp. Nếu diễn biến không thuận lợi, thiệt hại cũng được kiểm soát. 

Thứ ba, khi chiến lược “mua theo chỉ số” không còn hiệu quả, cách tiếp cận cần thay đổi. Không nên mua chỉ vì nghĩ thị trường đang trong xu hướng tăng. Quan trọng hơn là cổ phiếu đó thuộc nhóm ngành nào, lợi nhuận doanh nghiệp có triển vọng hay không, dòng tiền có đang thực sự vào hay chỉ là tăng theo tâm lý chung. Trong giai đoạn phân hóa, có nhóm tăng mạnh, có nhóm gần như đứng yên. Nếu chọn sai nhóm, dù VN-Index tăng, tài khoản vẫn không cải thiện.

Lợi nhuận bền vững trên thị trường chứng khoán đến từ khả năng tồn tại qua các chu kỳ, chứ không phải từ việc thắng một nhịp sóng. Khi cấu trúc thị trường bất ổn, ưu tiên số một là duy trì vốn, duy trì tính thanh khoản và duy trì khả năng ra quyết định.