Thanh toán qua QR Code bùng nổ

Số liệu mới nhất của Vụ Thanh toán - Ngân hàng Nhà nước (NHNN) chỉ ra, trong 9 tháng đầu năm 2025, giao dịch không dùng tiền mặt qua mã QR tăng 61,63% về số lượng và 150,67% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Hệ thống NAPAS ghi nhận 8,3 tỷ giao dịch với tổng giá trị hơn 47,53 triệu tỷ đồng, ngày cao điểm xử lý trên 42,5 triệu giao dịch với độ sẵn sàng đạt 99,997%.

Tại hội thảo “Thanh toán QR code: Minh bạch và trải nghiệm không giới hạn”, Phó Thống đốc NHNN Phạm Tiến Dũng nhận định: “QR Code đã trải qua một hành trình ấn tượng, từ một công nghệ mới trở thành một thói quen thanh toán phổ biến và đang góp phần vào công cuộc xây dựng nền tảng hạ tầng kinh tế - xã hội quan trọng”.

Trong khi đó, ông Nguyễn Đức Lê, Phó Trưởng Phòng Nghiệp vụ Quản lý thị trường, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương nhận định, rằng thanh toán không dùng tiền mặt nói chung và QR Code nói riêng đóng vai trò cực kỳ lớn trong việc thúc đẩy thương mại điện tử và các hoạt động thị trường.

“Mã QR được xem là một công cụ tiện lợi, phổ cập và đáng tin cậy. Về mặt tiện ích, người dân chỉ cần một thiết bị thông minh là có thể thực hiện giao dịch. Đối với các doanh nghiệp, đặc biệt là các đơn vị kinh doanh nhỏ như quán cà phê hay cửa hàng sản xuất bánh, chi phí đầu tư để nhận tiền qua mã QR là rất thấp, chỉ cần in mã để nhận thanh toán. Điều này giúp mã QR trở nên rất phổ cập vì hầu như ai ở Việt Nam cũng có ít nhất một điện thoại thông minh”, ông nói.

Thanh toán bằng QR Code còn giúp tăng tốc độ trao đổi hàng hóa lên rất nhiều, đặc biệt là đối với những hàng hóa nhỏ lẻ, vì người bán không phải chuẩn bị một tập tiền lẻ để trả lại cho khách.

Quan trọng hơn, việc thanh toán bằng mã QR tạo ra niềm tin trong giao dịch. Khách hàng khi quét mã sẽ thấy rõ số tiền cần trả, giúp họ yên tâm và tránh được việc bấm nhầm số tài khoản.

Cuối cùng, thanh toán không dùng tiền mặt (bao gồm QR) giúp minh bạch hóa các giao dịch vì các giao dịch này được chứng minh và nghiêm cẩn qua hệ thống ngân hàng.

“Thanh toán thuận tiện cũng kích thích tiêu dùng trong nước vì người dân có tâm lý chi tiêu thoải mái hơn khi chi bằng tiền của tài khoản (chỉ là con số) thay vì tiền mặt, đồng thời giúp ngân hàng tăng khả năng cung cấp các hình thức tín dụng hoặc tín chấp”, ông Nguyễn Đức Lê nhấn mạnh.

Thách thức khi chuyển đổi từ QR cá nhân sang QR Pay

Tuy nhiên, đi đôi với lợi thế, mô hình thanh toán QR hiện nay cũng bộc lộ nhiều điểm bất cập.

Tại Việt Nam, nhiều đơn vị có thói quen sử dụng mã QR cá nhân để nhận thanh toán cho hàng hóa, dịch vụ. Dù hình thức này mang lại sự tiện lợi, nhanh chóng, không mất phí và không cần ký hợp đồng với tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán, nhưng lại tồn tại hàng loạt rủi ro như không thể thống kê chính xác các giao dịch phục vụ công tác quản lý; người tiêu dùng không được bảo vệ trong trường hợp phát sinh khiếu nại hay không thể kết nối với hệ thống thanh toán song phương bằng mã QR với các quốc gia khác.

Với mục tiêu mở rộng kết nối quốc tế, phòng chống rửa tiền và kiểm soát nguồn thu ngân sách, theo các chuyên gia, Việt Nam cần đẩy nhanh lộ trình nâng cấp từ QR chuyển tiền (transfer) sang QR thanh toán (QR Pay), phù hợp với thông lệ quốc tế và yêu cầu quản lý hiện đại.

Liên quan đến vấn đề này, bà Phan Thị Thanh Nhàn, Giám đốc Trung tâm Thẻ và Vận hành, Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) nhận định, thách thức lớn nhất đối với việc phát triển và chuyển đổi thanh toán bằng mã QR tại Việt Nam, đặc biệt là chuyển đổi từ QR chuyển khoản cá nhân (P2P) sang QR Thanh toán (QR Pay/P2M), xoay quanh vấn đề chi phí và thói quen người dùng, cùng với các rào cản về kỹ thuật và quy định liên quan đến giao dịch xuyên biên giới.

Cụ thể, theo đại diện BIDV, thách thức khó khăn nhất đối với các ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán nằm ở việc người bán đã quen với việc chuyển tiền cá nhân (P2P). Toàn bộ các giao dịch chuyển tiền qua QR cá nhân là miễn phí cho cả người chuyển và người nhận, tạo điều kiện thuận lợi để mạng lưới P2P phát triển rất mạnh.

Trong khi đó, QR Thanh toán (QR Pay/P2M) – hình thức mang lại sự minh bạch, quản lý doanh số, và khả năng tra soát/khiếu nại cho người mua – chắc chắn phải có phí. Phí này thường tương tự như thanh toán bằng thẻ (khoảng 0,8% đến 1%, trong khi thanh toán thẻ có thể là 1,8% hoặc 2%).

“Việc chuyển từ mô hình ‘Zero Phí’ sang mô hình ‘Có Phí’ là một khó khăn rất lớn khiến các đơn vị bán hàng, đặc biệt là tiểu thương, ngại chuyển đổi”, bà Phan Thị Thanh Nhàn nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, việc phối hợp không chặt chẽ và chưa liên thông giữa các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán (như ví điện tử và ngân hàng) cũng là một điểm nghẽn. Ví dụ, các ngân hàng không muốn thu phí nạp tiền (top-up) cho ví, nhưng nếu ví thanh toán ở mọi nơi thì ngân hàng lại phải chịu phí top-up khi khách hàng nạp tiền, bà dẫn chứng.

Vấn đề rủi ro thanh toán và quản lý rủi ro trong AML (chống rửa tiền) khi triển khai thanh toán QR xuyên biên giới cũng là một vấn đề các ngân hàng thương mại và Ngân hàng Nhà nước phải đối mặt.

Theo bà Nhàn, để vượt qua các thách thức này, cần có sự đồng hành về chi phí giữa các ngân hàng, NAPAS và các tiểu thương trong giai đoạn đầu, cùng với sự giám sát và quy định chặt chẽ hơn từ Ngân hàng Nhà nước nhằm thúc đẩy các đơn vị chấp nhận thanh toán chuyển đổi từ hình thức QR cá nhân sang QR Pay để đảm bảo tính minh bạch và quyền lợi người mua hàng.