Quy mô thị trường tài chính tăng trưởng rất nhanh

Tại Diễn đàn “Thị trường tín dụng và những vấn đề kinh tế vĩ mô” ngày 24/12, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, đây là thời điểm Việt Nam cần đổi tư duy huy động và phân bổ nguồn lực, chuyển từ mô hình dựa nhiều vào tín dụng sang mô hình phát triển cân bằng hơn, dựa mạnh vào thị trường vốn và các nguồn tài chính trung - dài hạn.

Hiện nay, quy mô thị trường tài chính Việt Nam đã tăng trưởng rất nhanh trong thời gian dài. Giai đoạn 2011 – 2025, quy mô toàn thị trường tài chính tăng bình quân khoảng 16,5%/năm, cao gấp 2,5 lần tốc độ tăng trưởng GDP.

Nếu tính theo cách tiếp cận của Ngân hàng Thế giới bao gồm tổng tài sản ngân hàng, vốn hóa thị trường cổ phiếu, quy mô thị trường trái phiếu và doanh thu phí bảo hiểm - quy mô thị trường tài chính Việt Nam hiện tương đương khoảng 300% GDP. Điều này đồng nghĩa với việc, nếu xảy ra cú sốc tại thị trường tài chính hoặc bất động sản, tác động lan tỏa đến nền kinh tế sẽ rất lớn.

“Bài học bất động sản Trung Quốc cho thấy, khi thị trường tài chính phình to quá nhanh nhưng thiếu cân đối, rủi ro hệ thống là điều không thể xem nhẹ”, TS. Lực nhấn mạnh.

Một điểm nghẽn lớn được TS. Cấn Văn Lực chỉ ra là cơ cấu cung ứng vốn của Việt Nam vẫn lệch mạnh về phía tín dụng ngân hàng. Bình quân 9 tháng đầu năm, hệ thống ngân hàng cung ứng khoảng 50 – 52% tổng vốn cho nền kinh tế, có thời điểm lên tới 57%.

Trong khi đó, thị trường cổ phiếu mỗi năm chỉ huy động khoảng 100.000 – 150.000 tỷ đồng, tương đương mức huy động vốn của một ngân hàng thương mại cỡ trung. Tính chung, thị trường cổ phiếu chỉ đóng góp khoảng 11 – 12% tổng vốn đầu tư toàn xã hội.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp và đầu tư công khoảng 15 - 16%; FDI ở mức tương đương, còn vốn bổ sung từ khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước chỉ chiếm 3–4%.

Sự lệch pha này khiến gánh nặng vốn trung - dài hạn dồn lên hệ thống ngân hàng, trong khi bản chất của ngân hàng là huy động ngắn hạn để cho vay.

GDP tăng khoảng 10%/năm trong khi tín dụng tăng 16 – 17%/năm

Dẫn các nghiên cứu quốc tế, TS. Lực cho biết, khuyến nghị ngưỡng tín dụng/GDP tối ưu đối với ASEAN chỉ khoảng 96,5% GDP. Một số nghiên cứu khác đưa ra khoảng 80–120% GDP đối với các nền kinh tế đang phát triển. Khi vượt ngưỡng, tác động tích cực của tín dụng đối với tăng trưởng sẽ giảm dần, thậm chí gây rủi ro nếu đi kèm lạm phát cao.

Từ thực tế đó, TS. Cấn Văn Lực cho rằng Việt Nam buộc phải đổi tư duy huy động nguồn lực, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và phát triển mạnh các kênh vốn khác.

Trọng tâm là phát triển thị trường vốn một cách cân bằng, đặc biệt là nguồn vốn trung – dài hạn cho khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư mạo hiểm, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số – những lĩnh vực mà ngân hàng khó đáp ứng đầy đủ.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần: Đẩy nhanh nâng hạng thị trường chứng khoán, phấn đấu đạt chuẩn MSCI trước năm 2030; Hình thành trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM và Đà Nẵng.

Phát triển tài chính xanh, thị trường carbon, thị trường tài sản số với khung pháp lý rõ ràng; Khơi thông các nguồn lực đang “đóng băng” tại những dự án kéo dài, tồn đọng; Tận dụng tốt hơn các nguồn lực từ thặng dư thương mại, FDI, kiều hối, du lịch và tiết kiệm trong dân.

TS. Cấn Văn Lực đánh giá Việt Nam có tiềm năng rất lớn về nguồn lực tài chính, với tỷ lệ tiết kiệm/GDP khoảng 37%, cao hơn mức đầu tư/GDP khoảng 33%. Tuy nhiên, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở cấu trúc thị trường tài chính mất cân đối và hiệu quả phân bổ vốn chưa cao.

“Đã đến lúc cần một chiến lược tổng thể về huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực, gắn chặt với nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và cải cách mạnh mẽ khu vực thị trường tài chính”, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.