Mối quan hệ giữa giá dầu thô và thị trường chứng khoán 2026

Dầu thô là nguồn năng lượng quan trọng đối với các hoạt động sản xuất và kinh doanh trên toàn cầu. Vì vậy, mỗi khi giá dầu biến động, nó có thể tạo ra những tác động đáng kể tới nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Vậy mối quan hệ giữa giá dầu thô và thị trường chứng khoán là gì? Giá dầu thô tác động tích cực hay tiêu cực đến thị trường chứng khoán? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về mối quan hệ này, tìm hiểu ngay!

Tìm hiểu về dầu thô

Dầu thô (crude oil) hay còn gọi là dầu mỏ là một hỗn hợp chất lỏng màu đen sẫm, đặc và nhờn. Chúng tồn tại trong vỏ trái đất và được khai thác bằng các giàn khoan. Dầu thô được cấu tạo bởi hiđro cacbon và các chất hữu cơ.

Dầu thô sau khi tinh chế được sử dụng để sản xuất thành nhiều sản phẩm đa dạng. Chẳng hạn như xăng, dầu, nhựa plastic, đường, chất dẻo,… Chính vì vậy, Nhờ vậy, dầu thô đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong nhiều ngành công nghiệp và đời sống hàng ngày.

Ví dụ: Nhiều sản phẩm mà hàng ngày chúng ta sử dụng có thành phần là dầu thô nhưng có thể ít ai biết hoặc quan tâm. Chẳng hạn xăng và dầu diesel được sử dụng làm nhiên liệu cho ô tô, xe máy và máy bay; nhựa plastic được dùng để sản xuất chai nước, bao bì, đồ gia dụng; còn một số hóa chất từ dầu mỏ được sử dụng trong sản xuất phân bón, mỹ phẩm và dược phẩm,…

Những yếu tố ảnh hưởng đến giá dầu thô

Tăng trưởng kinh tế

Dầu thô hiện nay vẫn là nguồn nhiên liệu quan trọng nhất cho mọi hoạt động sản xuất, lưu thông. Vì thế tốc độ tăng trưởng kinh tế có ảnh hưởng rất lớn đối với giá dầu. 

Khi kinh tế phát triển, nhu cầu về dầu thô tăng, giá cũng sẽ được đẩy lên. Điều này có thể thấy rõ ở các quốc gia đang phát triển nhanh khi nhu cầu về dầu thô để phục vụ sản xuất tăng cao khiến giá dầu tăng theo. Ngược lại, khi nền kinh tế có dấu hiệu suy giảm như giai đoạn đại dịch Covid-19 diễn ra, giá dầu thô lại giảm nhanh chóng do nhu cầu đi lại và sử dụng nhiên liệu từ dầu thô giảm mạnh. 

Tóm lại, mối quan hệ giữa dầu thô và tăng trưởng kinh tế chủ yếu diễn ra theo quy luật:

• Kinh tế tăng trưởng: Hoạt động sản xuất, vận tải và tiêu dùng gia tăng khiến nhu cầu tiêu thụ năng lượng cao hơn, từ đó đẩy nhu cầu dầu thô và giá dầu tăng.
• Kinh tế suy thoái: Hoạt động kinh tế chậm lại làm nhu cầu vận tải, sản xuất hay tiêu thụ giảm, dẫn đến nhu cầu dầu thô giảm và giá dầu có xu hướng đi xuống.

Nhu cầu của các sản phẩm chế biến

Như đã trình bày, dầu thô đóng vai trò thành phần quan trọng trong nhiều chuỗi sản xuất công nghiệp như xăng, dầu diesel, nhiên liệu máy bay, heating oil (dầu sưởi),… Mỗi sản phẩm này lại có lượng cung cầu khác nhau vào mỗi thời điểm. Ví dụ khi trời lạnh, nhu cầu sưởi ấm tăng lên khiến lượng dầu sưởi tiêu thụ cao hơn. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu dầu thô cao hơn và giá cũng tăng theo.

Đây cũng là quy luật cung cầu tất yếu trên thị trường, cầu tăng thì cung và giá có thể sẽ tăng, và ngược lại.

Xu hướng của đồng USD

Có thể bạn sẽ thắc mắc đồng USD lại có mối quan hệ gì với giá dầu thô. Tuy nhiên, trên thế giới, giá dầu hầu hết đều được niêm yết bằng đồng USD. Vì thế sự thay đổi tỷ giá đồng USD cũng có thể ít nhiều ảnh hưởng đến giá dầu thô. 

Bạn hình dung, khi USD suy yếu, các quốc gia sử dụng những đồng tiền khác có thể mua dầu với chi phí thấp hơn. Điều này thường làm tăng nhu cầu dầu và góp phần đẩy giá dầu tăng ở giai đoạn sau đó. Ngược lại, khi USD mạnh lên, giá dầu thường chịu áp lực giảm.

Ví dụ: Trong giai đoạn xung đột Nga – Ukraine năm 2022, giá dầu thô cũng tăng cao do lo sợ nguồn cung bị gián đoạn. Tuy nhiên, bất ổn chính trị lại khiến đồng USD tăng mạnh do dòng tiền đổ về tài sản trú ẩn an toàn. Khi USD mạnh lên, dầu thô trở nên đắt hơn đối với các quốc gia sử dụng những đồng tiền khác, từ đó có thể làm giảm nhu cầu nhập khẩu và tạo áp lực giảm giá dầu trong một số giai đoạn, mặc dù giá dầu vẫn chịu ảnh hưởng lớn từ lo ngại thiếu hụt nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Sản lượng khai thác các loại dầu

Sản lượng khai thác dầu được quản lý bởi Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Nó bao gồm sản lượng dầu khai thác từ các giàn khoan tại thượng nguồn. Khi đó:

• Nếu sản lượng khai thác bị hạn chế, giá dầu thô sẽ tăng lên do nhu cầu lớn mà ít nguồn cung.
• Ngược lại, nếu sản lượng khai thác lớn, nguồn cung dồi dào khi nhu cầu không tăng tương ứng, giá dầu có xu hướng giảm.

Tuy nhiên, quy luật này không phải lúc nào cũng tuyệt đối vì còn phụ thuộc vào mối quan hệ giữa cung và cầu trên thị trường. Nếu sản lượng khai thác tăng làm nguồn cung tăng, nhưng nhu cầu tiêu thụ cũng tăng tương ứng hoặc tăng nhanh hơn, thì giá dầu có thể giữ ổn định hoặc thậm chí tiếp tục tăng.

Dự trữ dầu thô

Sau khi khai thác, dầu thô thường được lưu trữ tại các kho dự trữ để đảm bảo nguồn cung ổn định cho nền kinh tế, đặc biệt trong các trường hợp nguồn cung bị gián đoạn do thiên tai, xung đột địa chính trị hoặc biến động sản xuất. Ngoài ra, dự trữ dầu cũng giúp các quốc gia điều tiết thị trường năng lượng, hạn chế những cú sốc giá quá mạnh trong ngắn hạn. 

Tuy nhiên, khi lượng dự trữ dầu ở mức cao, thị trường có thể coi đây là tín hiệu dư cung, khiến giá dầu giảm. Ngược lại, khi lượng dự trữ giảm, thị trường có thể kỳ vọng nguồn cung thắt chặt hơn, từ đó đẩy giá dầu tăng.

Một số yếu tố khác

Ngoài các yếu tố trên, giá dầu thô còn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố khác như mức độ phát triển của các loại thay thế. Dầu mỏ là một nguồn tài nguyên và trữ lượng dầu là hữu hạn. Các nhiên liệu thay thế và giải pháp giảm phụ thuộc vào xăng, dầu đang được phát triển tích cực và khi trở thành xu hướng sẽ ảnh hưởng tới nhu cầu dầu thô.

Bên cạnh đó còn có những yếu tố như thời tiết, có thể gây ảnh hưởng tới cả cung và cầu và khiến các nước khai thác điều chỉnh về giá. Chính trị cũng từng gây tác động mạnh lên dầu thô. Xung đột Nga – Ukraine đã khiến giá dầu Brent tăng cao do nguồn cung khí đốt từ Nga sang các nước châu Âu bị ảnh hưởng trong khi nhu cầu sưởi mùa đông ở các nước này tăng cao.

Giá dầu ảnh hưởng gì tới thị trường chứng khoán?

Biến động giá dầu có thể tác động đến thị trường chứng khoán thông qua chi phí sản xuất, lợi nhuận doanh nghiệp và kỳ vọng của nhà đầu tư. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng thường không đồng đều giữa các ngành.

Một số tác động phổ biến gồm:

• Giá dầu tăng: Chi phí nhiên liệu và vận tải tăng, có thể làm giảm lợi nhuận của các doanh nghiệp trong lĩnh vực sản xuất, hàng không hoặc logistics. Điều này có thể gây áp lực giảm lên giá cổ phiếu của các doanh nghiệp trong những ngành này. Tuy nhiên lại là cơ hội cho các doanh nghiệp trong ngành dầu khí khi doanh thu được cải thiện. Nhờ đó giá cổ phiếu của các doanh nghiệp dầu khí cũng được nhà đầu tư kỳ vọng hơn nhiều so với các doanh nghiệp sản xuất, hàng không,…
• Giá dầu giảm: Chi phí năng lượng giảm, giúp nhiều doanh nghiệp tiết kiệm chi phí đầu vào và cải thiện lợi nhuận, nhờ vậy mà tiềm năng tăng trưởng cổ phiếu là có thể. Tuy nhiên, điều này lại có thể gây tác động tiêu cực đến các công ty trong ngành dầu khí, nhiên liệu,… do doanh thu từ dầu giảm, từ đó tác động phần nào đến giá cổ phiếu.

Ngoài ra, giá dầu còn được xem là một chỉ báo về tình hình kinh tế toàn cầu. Chẳng hạn, khi giá dầu tăng mạnh do nhu cầu năng lượng cao, thị trường có thể kỳ vọng nền kinh tế đang tăng trưởng tốt. Ngược lại, khi giá dầu giảm mạnh do nhu cầu suy yếu, điều này có thể phản ánh nguy cơ suy thoái kinh tế và khiến tâm lý nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn.

Cuối cùng, nếu giá dầu tăng/giảm vì tác động từ những cuộc xung đột thương mại, chính trị hay vũ trang giữa các quốc gia, đặc biệt là khu vực có trữ lượng dầu khí lớn thì tác động đến thị trường chứng khoán là không thể tránh khỏi. Thậm chí là tác động một cách tiêu cực và sâu rộng đến thị trường chứng khoán trong một khoảng thời gian ngắn hạn trung hạn, sau đó mới có thể bình ổn.

Ví dụ: Tháng 3/2026 khi cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran nổ ra, giá dầu quốc tế và Việt Nam tăng chóng mặt, các cổ phiếu ngành năng lượng và dầu khí tăng mạnh, đồng thời các ngành khác bị giảm liên tục trong nhiều phiên, thị trường chứng khoán cũng vì vậy mà biến động mạnh.

Tài liệu tham khảo: Giá xăng dầu tăng đột biến do xung đột Trung Đông leo thang

Câu hỏi thường gặp về mối quan hệ giữa giá dầu thô và thị trường chứng khoán

1. Giá dầu thô có ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường chứng khoán không?

Giá dầu thô có thể ảnh hưởng đến thị trường chứng khoán, nhưng thường theo cách gián tiếp. Sự biến động của giá dầu tác động đến chi phí sản xuất, lợi nhuận doanh nghiệp và kỳ vọng của nhà đầu tư, từ đó ảnh hưởng đến giá cổ phiếu của từng ngành.

2. Ngành nào trên thị trường chứng khoán chịu ảnh hưởng nhiều nhất từ giá dầu?

Những ngành chịu ảnh hưởng rõ nhất từ biến động giá dầu gồm ngành dầu khí, vận tải, hàng không, logistics và sản xuất công nghiệp. Trong đó, các doanh nghiệp dầu khí thường hưởng lợi khi giá dầu tăng, trong khi các ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu có thể chịu áp lực chi phí.

3. Vì sao giá dầu thô thường biến động mạnh khi xảy ra xung đột địa chính trị?

Các khu vực có trữ lượng dầu lớn trên thế giới như Trung Đông thường chịu ảnh hưởng bởi các xung đột chính trị. Khi chiến sự xảy ra, thị trường lo ngại nguồn cung dầu bị gián đoạn, khiến giá dầu tăng mạnh và kéo theo sự biến động của thị trường tài chính.

4. Đồng USD có ảnh hưởng như thế nào đến giá dầu thô?

Do giá dầu thô trên thế giới thường được niêm yết bằng USD, nên khi đồng USD mạnh lên, dầu trở nên đắt hơn đối với các quốc gia sử dụng đồng tiền khác. Điều này có thể làm giảm nhu cầu nhập khẩu dầu và tạo áp lực giảm giá dầu.

5. Nhà đầu tư nên theo dõi yếu tố nào khi phân tích mối quan hệ giữa giá dầu và chứng khoán?

Nhà đầu tư nên theo dõi các yếu tố như tăng trưởng kinh tế toàn cầu, chính sách của OPEC, biến động tỷ giá USD, tình hình địa chính trị và nhu cầu năng lượng. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu và gián tiếp đến thị trường chứng khoán.

Kết luận

Nhìn chung, mối quan hệ giữa giá dầu thô và thị trường chứng khoán thể hiện khá rõ ràng nhưng không phải lúc nào cũng trực tiếp hay đồng nhất. Biến động giá dầu có thể ảnh hưởng đến chi phí sản xuất, lợi nhuận doanh nghiệp và kỳ vọng của nhà đầu tư, từ đó tác động đến giá cổ phiếu của từng ngành khác nhau. Vì vậy, việc theo dõi xu hướng giá dầu cùng các yếu tố kinh tế và địa chính trị liên quan sẽ giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về diễn biến của thị trường chứng khoán và đưa ra quyết định đầu tư phù hợp.